فقه هنر در اندیشه فقیهان معاصر
-
معرفی اثر:
سرشناسه: نهاوندی، علی، 1341 مشخصات نشر: قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(، 1403ش مشخصات ظاهری: 299 ص وضعیت فهرستنویسی: فیپا موضوع: هنرها (فقه) / Arts (Islamic law) اسلام و هنر / Islam and art شناسه افزوده: شیرینکار موحد، محمد، 1352 ، به کوشش ردهبندی کنگره: 2 /232 BP ردهبندی دیویی: 487 /297 شماره کتابشناسی ملی: 9568029 ناشر: مرکز فقهی ائمه اطهار( / به کوشش: علی نهاوندی و محمد شیرینکار موحّد شمارگان: 200 نسخه صفحهآرا: صفرعلی اخلاقی طراح جلد: حمیدرضا پورحسین
-
فهرست مطالب:
1. ملاکهای فقه اجتماعی 2. عنوانهای فقهی در منابع دینی 3. اجتهاد در باب هنر 4. دواعی در فقه هنر 5. مزاح و شوخی در فقه هنر 6. عناوین و زیرمجموعه عناوین در فقه نتیجهگیری 1. مفهومشناسی واژههای «هنر» و «فقه» 2. دو تصویر از هنر در استنباط 3. حکمشناسی هنر در نگاه جامع 1-3. قرآن کریم 2-3. روایات 3-3. اسلام و هنر 4. تعیین موضع فقه در نگاه به تعینات موردی 1-1-4. شعر و شاعری در قرآن کریم 2-1-4. شعر و شاعری در روایات 3-1-4. تحلیل و بررسی ادلۀ متعارض 2-4. نقاشی و مجسمهسازی 3-4. غنا و موسیقی 1-3-4. غنا از منظر قرآن و روایات فصل دوم: فقه موسیقی و غنا گفتار اوّل: مفهومشناسی غنای حرام 1. غنا از نگاه واژهشناسان 2. مفهوم اصطلاحی غنا 3. دیدگاه برخی از فقیهان پیرامون غنا 4. ادلّه حرمت غنا روایات دسته نخست روایات دسته دوم 5. ماهیت غنا از نگاه فقیهان 6. مفهوم غنا در روایات گفتار دوم: موضوعشناسی غناء 1. مفهوم شناسی 2. قلمرو و محدوده غنا 3. مسائل مرتبط با غناء گفتار سوم: بررسی فقهی حکم غنا و موسیقی 1. حقیقت غنا و حکم آن 2. استثنائات حرمت غنا 3. حکم موسیقی 4. بررسی فروع غنا و موسیقی فصل سوم: فقه هنرهای تجسمی و نمایشی گفتار اول: حکم نقاشی و مجسمهسازی از نگاه شریعت 1. ادله حرمت مجسمهسازی 2. نقاشی موجودات دارای روح 3. فروع فقهی فرع نخست فرع دوم فرع سوم فرع چهارم فرع پنجم فرع ششم فرع هفتم فرع هشتم فرع نهم فرع دهم 4. حکم نگاهداری تصاویر حرام 5. دلایل حرمت نگاهداری مجسمه و تصویر 6. دلایل جواز نگاهداری تصاویر گفتار دوم: حکم بازیگری زن در فیلم و تئاتر الف) پوشش(ستر) بیان استدلال 1. گفتگوی مرد و زن 2. دست دادن زنان با مردها ب) نگاه (نظر) 1. حکم نگاه به دست و صورت 1 1. دلایل حرمت نگاه به دست و صورت 12. دلایل جواز نگاه به دست و صورت 2. حکم نگاه به زنان بیحجاب ج) تحریک و تهییج جنسی 1. حکم تحریک و تهییج جنسی 2. حرمت شوخی با زنان
-
مقدمه:
پیشگفتار با بررسی پیشینه و تاریخ هنر میتوان گفت که آنچه امروزه به عنوان هنر، فهم و درک میشود، و به عنوان گونههایی از هنر شناخته میشوند، نام مشترک در گذشته برای خود نداشتند. چنین نبوده است که این هنرها اعضای مشترک یک حوزه فعالیت فرهنگی محسوب شوند. ولی در عصر مدرنیته با یک مفهوم شکلگرفته به نام هنر روبرو هستیم که در اساس فرآیند ساختیافتگی خود را در تمدنهای گوناگون طی کرده و به شکل نوینی وارد حوزه زندگی فردی و اجتماعی شده است. امروزه هنر، مجموعهای از آثار یا فرایندهای برساخت انسان است که در جهت اثرگذاری بر عواطفهها، احساسها و هوش انسانی، یا بهمنظور انتقال یک معنا یا مفهوم، به وجود میآیند. همچنین میتوان گفت که هنر، توان و مهارت خلق زیبایی است. تولستوی نویسنده و اندیشمند مشهور روسی در کتاب «هنر چیست» مینویسد: هنر، فعالیت انسانی است که آگاهانه و به یاری نشانههای ظاهری احساسهای تجربه شده خود را به دیگران انتقال میدهد؛ به طوری که آنها نیز آن احساسها را تجربه نمایند و از مسیر حسی و خیالی که هنرمند از آن گذشته است بگذرند. هنر وسیله کسب لذت نیست؛ بلکه وسیله ارتباط با انسانها، جهت سیر به سوی خوشبختی فرد و جامعه انسانی است. از سوی دیگر، یکی از نظامهای مورد توجه و کاربردی در جامعههای امروز بشری، نظام ارتباطها و رسانه با پیرنگ محتوای هنری است که در گفتمان فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نقش گستردهای اجرا میکند. شکلهای گوناگون هنر از شیوههای ارتباطی در هر جامعه محسوب میشود و بستری برای انتشار و انتقال معناها و مفهومهای گفتمانی بهشمار میآید. پس از پیروزی انقلاب اسلامیایران خوانش جدیدی از هنر معنوی و متعالی، جایگزین هنر برای هنر و هنر برای طاغوت گردید و ضابطههای فقهی و شرعی آن مورد بررسی فقیهان معاصر و فضلای حوزوی و دانشگاهی قرار گرفت؛ تا بهوسیله آن مسائل نوپدید رشتههای هنری و رسانهای، تبیین و تحلیل فقهی شود. امروزه هنرها را به هفت بسته و دسته گوناگون تقسیم میکنند: 1. هنر موسیقی: خوانندگی، نوازندگی، آهنگسازی و...؛ 2. هنرهای ترسیمی: عکاسی، نقاشی، طراحی، خطاطی و...؛ 3. هنرهای نمایشی: تئاتر، تعزیهخوانی و...؛ 4. حرکات نمایشی: رقص، باله، سیرک و...؛ 5. هنرهای تجسمی: مجسمهسازی، معماری، خیاطی، شیشهگری و...؛ 6. هنرهای ادبی: نویسندگی، فیلمنامه، داستان و...؛ 7. هنر سینما: بازیگری، کارگردانی، تدوین، جلوههای ویژه و... . برخی از وجوه مشترک هنرهای هفتگانه عبارتند از: 1 خیالپردازی به عنوان مهمترین عامل در شکلگیری آثار هنری به شمار میرود، هرچه هنرمند حس خیالپردازی بهتری داشته باشد؛ آثار او در بین سایر هنرمندان شاخصتر میشود. هنر به هر شکلی که باشد بیان یا کاربرد خلاقیت، مهارت و خیالپردازی انسان است. 2 احساسها و عاطفههای هنرمند و وجه اشتراک آثار هنری، در این است که بیشتر این آثار بر اساس عاطفهها و احساسهای هنرمند شکل میگیرد و تفکر منطقی و عقلانی در پیشزمینه آثار هنری کمتر دخالت دارند. 3 منشوریبودن و چند معناییبودن آثار هنری. به این معنا که وقتی هنرمند اثری را خلق میکند؛ هرکس که در مقابل آن قرار میگیرد با توجه به تفکر و احساسهای خود میتواند برداشت متفاوتی از این آثار داشته باشد. 4. با توجه به اهمیت هنر در جامعه اسلامی و ضرورت تدوین نظریههایی که بتواند راهکار مناسب را برای هنرمندان و ارتباطگران ارائه نماید؛ تلاش این تحقیق و آنچه در چنین چکامهای تقدیم فقهپژوهان و هنردوستان میشود، گردآوری مجموعه مقالاتی است که با هدف شناخت اندیشه فقیهان معاصر درباره هنر و ارتباطات انجام شده است. به همین منظور کلیه مقالات مبتنی بر فقه هنر، توسط گروه فقه هنر، ارتباطات و رسانه مرکز فقهی ائمه اطهار( بررسی گردید و تعدادی از مهمترین آنها تجمیع شد و اکنون با نظم منطقی در سه فصل مستقل، تنظیم مجدد و تقدیم علاقهمندان میشود. نگارنده این سطور پس از انتخاب مقالات به ویراستاری علمی و رفع برخی از ابهامات و کاستیهای شکلی همت گمارده و سپس برای هر فصلی، مدخل و درآمدی را تنظیم و در پایان کتاب پیشنهادهایی را به محضر متولیان امر ارائه نموده است که امیدوارم مورد توجه فقهپژوهان گرامی قرار گیرد. اینک بر خود لازم میدانیم که از مساعدتهای رئیس محترم مرکز فقهی ائمه اطهار( حضرت آیت اللّٰه حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی(دامت برکاته) تشکر ویژه داشته و از همراهی و حمایت حضرت حجت الاسلام و المسلمین فاضل کاشانی مدیر محترم مجتمع و حجت الاسلام والمسلمین دکتر سید جواد حسینی گرگانی معاون محترم پژوهش مجتمع حفظهم اللّٰه قدرشناسی و سپاسگزاری نماییم. علی نهاوندی/ مدیر گروه فقه هنر، ارتباطات و رسانه قم المقدسه/20 جمادی الثانیة 1445 / بررسی فقهی اقناع مخاطب در رسانههای جمعی / فقه هنر در اندیشه فقیهان معاصر Heading 1,تیتر اصلی اسم کتاب فهرست منابع نقل قول Char متن بعد از تیتر تقل قول متن عربی تقل قول متن عربی Char قرآن پاورقی آیه در نقل قول عدد در متن عربی در متن صلی در متن علیه در متن کتاب باورقی عربی کتاب در پاورقی فارسی کتابنامه کتابنامه بلد متفرقه (علائم) متفرقه (عنوان) متفرقه (عنوان2) نرمال خط اول هیدینک دو در کادر2 هیدیک دو در کادر 2 سطر اول هیدینک یک در کادر پرانتز گلدار و ستاره بین آیات عربی در نقل قول نرمال شماره دار ضمیمه نرمال شماره دار نرمال شماره دار Char هیدینک سه در کادر مصرع دوم شعر چپ چین مصرع اول شعر پرانتز گل دار در پاوررقی سال وفات در متن تشدید لالا تیتر اصلی عنوان شماره ای کتابنامه2 هیدینک دو در کادر واژه نامه اسم کتاب تیتر عنوان2 سرشناسه معمولی سرشناسه وسط چین بلد سرشناسه وسط چین معمولی تیتر عنوان3 تیتر بین دو خط در صفحه شناسه سرشناسه بلد بالای صفحه کتاب پاورقی کتاب پاورقی Char اعداد با فونت آی آر لوتوس آیه در پاورقی تیتر نویسنده بعد از دو خط خط تیره پاورقی عدد برای فارسی در پاورقی عدد برای فارسی در متن عدد برای فارسی در نرمال ضمیمه عربی در پاورقی عنوان در متن نقل قول کتابنامه انکلیسی کروشه پاورقی منابع و ماخذ انگلیسی سؤالات درسی سؤالات درسی Char نقل قول عربی هیدینک 1در کادر تشکر هیدینک 2 در کادر تشکر کتابنامه 1 سیاه وسط سال وفات متن سال وفات متن Char علائم پاورقی علائم پاورقی Char قرآن پاورقی Char فاصله کمتر پاورقی نزدیک پاورقی آدمج پاورقی آدمج Char تاریخ متن تاریخ متن Char علائم قرآن سیاه عربی سیاه فارسی نقل عربی نقل فارسی نقل عربی Char