واکاوی فقهی انرژی درمانی وهيپنوتيزم
-
معرفی اثر:
معرفی کتاب «واکاوی فقهی انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم»
کتاب «واکاوی فقهی انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم» تألیف عباس نوری، از مجموعه پژوهش‌های فقه پزشکی است که به بررسی احکام شرعی مرتبط با انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم می‌پردازد. موضوع اصلی کتاب، شناخت ماهیت این دو شیوه، بررسی کاربردهای درمانی و غیردرمانی آنها و تعیین حکم فقهی استفاده از این روش‌ها در موقعیت‌های مختلف است. این اثر از سوی معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) منتشر شده است.
مسئله اصلی کتاب از این پرسش آغاز می‌شود که آیا استفاده از روش‌هایی مانند انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم، با توجه به ماهیت، شیوه اجرا و آثار احتمالی آنها، از نظر شرعی مجاز است یا خیر. در همین زمینه، پرسش‌هایی درباره ارتباط این روش‌ها با سحر، تسخیر جن و ارواح، سلطه بر دیگران، احتمال آسیب جسمی و روانی، ادعاهای غیرواقعی و استفاده از آنها در درمان بیماری‌ها مطرح می‌شود. کتاب برای بررسی این مسائل، ابتدا مفاهیم و کاربردهای مربوط را معرفی کرده و سپس آنها را بر اساس قواعد و عناوین فقهی مورد تحلیل قرار می‌دهد.
ساختار کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است. بخش نخست به «مفهوم‌شناسی و کلیات»، بخش دوم به «انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم از نگاه فقه» و بخش سوم به «تطبیقات فقهی هیپنوتیزم در دانش روز» اختصاص دارد.
در بخش نخست، مفاهیم مرتبط با انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم بررسی می‌شوند. ابتدا انرژی‌درمانی و شیوه‌هایی که با این عنوان شناخته می‌شوند معرفی شده و سپس مفهوم هیپنوتیزم، تعریف آن در اصطلاح، درجات مختلف هیپنوتیزم و تفاوت آن با حالت خواب عادی مورد بحث قرار می‌گیرد. در ادامه، مفاهیمی مانند فرادرمانی، سحر، تلقین، جلسه هیپنوتیزم، ریلکس شدن، چاکرا، نیروی کیهانی و هاله بررسی می‌شوند. هدف این بخش، مشخص کردن اصطلاحاتی است که در توصیف این روش‌ها به کار می‌روند و ممکن است از نظر ماهیت یا آثار، با یکدیگر متفاوت باشند.
در ادامه، کتاب به بررسی کاربردهای هیپنوتیزم در حوزه‌های پزشکی و غیرپزشکی می‌پردازد. کاربردهای مطرح‌شده در پزشکی شامل مواردی مانند دندانپزشکی، جراحی، روان‌درمانی، روانپزشکی و برخی اقدامات درمانی دیگر است. در مقابل، کاربردهای غیردرمانی شامل مواردی است که با ادعاهایی درباره آگاهی از امور پنهان، تسلط بر دیگران یا ارتباط با موجودات غیرمادی همراه هستند. این تفکیک، مبنایی برای بررسی تفاوت احکام فقهی کاربردهای مختلف هیپنوتیزم قرار می‌گیرد.
بخش دیگری از مباحث مقدماتی به بررسی انواع انرژی‌درمانی و مسئله سوگند به درمان با حرام اختصاص دارد. در این قسمت، قواعد فقهی مرتبط با حرج، ضرر، اضطرار و درمان با امور ممنوع مطرح می‌شوند. از جمله پرسش‌های مورد بحث آن است که اگر درمان یک بیماری به روشی منحصر شود که در شرایط عادی ممنوع است، آیا ضرورت یا دشواری شدید تحمل بیماری می‌تواند موجب تغییر حکم شود؟ کتاب در همین چارچوب، دیدگاه‌های فقیهان درباره درمان با محرمات و حدود کاربرد قواعد اضطرار و نفی حرج را بررسی می‌کند.
بخش دوم کتاب با عنوان «انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم از نگاه فقه» به بررسی مستقیم احکام شرعی اختصاص دارد. فصل نخست این بخش درباره انرژی‌درمانی است. در آغاز، نسبت انرژی‌درمانی با عنوان فقهی «سحر» بررسی می‌شود. کتاب با توجه به تعاریف و مؤلفه‌های مختلف سحر، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا روش‌های موسوم به انرژی‌درمانی را می‌توان از مصادیق سحر دانست یا این روش‌ها از نظر ماهیت با آن تفاوت دارند.
در ادامه، ارتباط انرژی‌درمانی با تسخیر نیروهای کیهانی، جن، روح و ملک بررسی می‌شود. همچنین مسئله صدق عنوان ضرر بر انرژی‌درمانی و فرادرمانی مورد توجه قرار می‌گیرد. در این بخش، میان احتمال آسیب و تحقق ضرر، و نیز میان استفاده از یک روش در شرایط عادی و استفاده از آن در وضعیت اضطرار یا ضرورت درمانی تفکیک می‌شود.
موضوع دیگر این فصل، بررسی عقاید و ادعاهای مطرح‌شده از سوی برخی ارائه‌دهندگان روش‌های فرادرمانی است. مسائلی مانند تناسخ، تعطیل ابلیس، محال بودن بقا در جهنم، نیکو بودن گناهکاران در حسابرسی قیامت و برخی برداشت‌ها درباره ارتباط با جهان غیرمادی در این قسمت مورد بحث قرار می‌گیرند. کتاب این دیدگاه‌ها را از منظر آموزه‌های دینی بررسی کرده و میان حکم یک روش درمانی و حکم اعتقادات همراه با آن تمایز قائل می‌شود.
فصل دوم بخش دوم به حکم فقهی هیپنوتیزم اختصاص دارد. در این قسمت، ابتدا امکان انطباق عنوان سحر بر هیپنوتیزم بررسی می‌شود. کتاب با توجه به درجات مختلف هیپنوتیزم و نقش تلقین در آن، میان مواردی که صرفاً با تغییر وضعیت آگاهی و تلقین همراه هستند و مواردی که ممکن است با ایجاد تصورات غیرواقعی همراه باشند، تفکیک می‌کند.
در ادامه، رابطه هیپنوتیزم با تسخیر ارواح و جن، استمداد از موجودات غیرمادی، اخبار از غیب و سلطه بر دیگران بررسی می‌شود. مسئله دیگری که در این فصل مورد توجه قرار می‌گیرد، امکان اضرار به فرد هیپنوتیزم‌شونده و نقش آگاهی، رضایت و احتمال آسیب در تعیین حکم است. همچنین کاربرد درمانی و غیردرمانی هیپنوتیزم از یکدیگر تفکیک شده و حکم هر یک با توجه به شرایط و عناوین فقهی مرتبط مورد بحث قرار می‌گیرد.
بخش سوم کتاب به «تطبیقات فقهی هیپنوتیزم در دانش روز» اختصاص دارد. در فصل نخست، استفاده از هیپنوتیزم در پزشکی و دندانپزشکی بررسی می‌شود. موضوعاتی مانند کاهش درد، استفاده از تلقینات هیپنوتیزمی، اقدامات مربوط به عمیق کردن حالت هیپنوتیزم و کاربرد این روش در درمان بیماران از جمله مباحث این فصل هستند. همچنین موارد ضرورت استفاده از هیپنوتیزم و محدودیت‌های فقهی مربوط به آن مورد توجه قرار می‌گیرند.
در ادامه، کاربرد هیپنوتیزم در روانپزشکی و درمان اختلالات روانی و جسمی بررسی می‌شود. موضوعاتی مانند اختلالات اضطرابی، افسردگی، وسواس، اختلالات فوبیک و برخی اختلالات روان‌تنی در این قسمت مطرح شده‌اند. کتاب با بررسی کاربردهای گزارش‌شده برای هیپنوتیزم در این حوزه‌ها، به تحلیل فقهی استفاده از آن و شرایطی که ممکن است موجب جواز یا منع چنین اقداماتی شوند، می‌پردازد.
فصل دوم بخش سوم به کاربرد هیپنوتیزم در حوزه جرم و بزه‌کاری اختصاص دارد. در این فصل، ابتدا مسئله استفاده از هیپنوتیزم برای بازسازی صحنه جرم، شناسایی مجرم یا دستیابی به اطلاعات مرتبط با وقوع جرم بررسی می‌شود. سپس موضوع استفاده از هیپنوتیزم برای گرفتن اعتراف و اقرار مطرح می‌گردد. کتاب در این زمینه، اعتبار اطلاعات حاصل از هیپنوتیزم، شرایط شرعی اقرار و نقش اختیار و آگاهی شخص در اعتبار اعتراف را بررسی می‌کند.
در جمع‌بندی، کتاب میان اصل استفاده از انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم و عناوین شرعی دیگری که ممکن است بر برخی شیوه‌های اجرای آنها صدق کند، تفکیک می‌کند. بر اساس تحلیل ارائه‌شده، صرف استفاده از این روش‌ها لزوماً موجب حرمت نیست، اما همراه شدن آنها با عناوینی مانند سحر، اضرار، فریب، تلقینات غیرواقعی یا عقاید باطل می‌تواند در تعیین حکم مؤثر باشد. همچنین در مواردی که درمان بیماری ضرورت داشته باشد، نقش قواعد اضطرار، نفی حرج و نفی ضرر در تعیین حکم مورد توجه قرار می‌گیرد.
در مجموع، کتاب «واکاوی فقهی انرژی‌درمانی و هیپنوتیزم» به بررسی این دو موضوع از منظر فقه پزشکی می‌پردازد و مباحث آن از تعریف مفاهیم و شناخت کاربردها آغاز شده و به تحلیل احکام شرعی و تطبیق آنها بر مسائل درمانی، روانپزشکی و قضایی می‌رسد. ارتباط این روش‌ها با سحر، تسخیر، ادعاهای غیبی، ضرر، اضطرار، رضایت بیمار و اعتبار اطلاعات حاصل از هیپنوتیزم، محورهای اصلی این اثر را تشکیل می‌دهند.