سایت مرکز فقهی

بانک استفتائات فقه پزشکی - جلد اول

از مراجع اعظام تقلید
سال نشر: 
1397
زبان: 
دسته بندی: 
گروه علمی: 
گروه فقه پزشکی
شابک: 
978-600-388-107-5
قطع: 
وزیری (سلفونی)
حجم صفحات: 
590
نوبت چاپ: 
اول
  • معرفی اثر: 

    بسم الله الرحمن الرحيم

    الحمد لله الذي اسمه دواء و ذكره شفاء

    والصلاة والسلام علی الرسول الأعظم محمّد وآله الطيبين الطاهرين

    تحولات شگرف و پيشرفت‌هاي چشم‌گير علم و فن‌آوري در عصر حاضر و تأثير آن بر عرصه‌هاي مختلف زندگي، پرسش‌هاي فراواني پيش روي فقه و فقيهان قرار داده است كه مجتهدان بر اساس اصول و قواعد مبتني بر منابع (كتاب، سنت، عقل و اجماع) بدان‌ها پاسخ داده، ضمن تبيين احكام شرعي مكلّفان، نظام‌هاي فقهي مورد نياز جامعه را تدوين و ارائه كرده‌اند.

    در اين بين، حوزه پزشكي با توجه به گسترة وسيع و پراهميت آن از يك سو و ابتلاي فراوان انسان‌ها از ديگر سو، يكي از اين عرصه‌هاست كه از گذشته مورد توجه فقيهان و مراجع معظم تقليد بوده كه مسائل و پرسش‌هاي مطرح در اين حوزه را بر اساس سؤالات مقلّدان، دانش‌پژوهان و فقه پژوهان پاسخ گفته‌اند.

    مركز فقهي ائمّه اطهار(عليهم السلام) كه به اهتمام مرجع فقيد شيعه، حضرت آيت‌الله العظمي فاضل لنكراني‌(ره) در سال 1376 بنيان نهاده شد و هم‌اينك تحت هدايت هوشمندانه و مدبّرانه خلف صالح آن فقيد، حضرت آيت‌الله آقاي حاج شيخ محمدجواد فاضل لنكراني ـ دام ظله الوارف ـ قرار دارد، رسالت اصلي خود را فراهم آوردن بستر مناسب جهت توليد دانش و تهيه زيرساخت‌هاي متون درسي و آموزشيِ عرصه‌هاي گوناگون فقه و علوم وابسته به آن مي‌داند.

    بي‌شك، يكي از سازوكارهاي ارتقاي دانش فقه پزشكي، جمع‌آوري استفتائات شرعي مرتبط با حوزه سلامت و درمان است كه اين مهم بر اساس طرحي جامع از سوي رياست معظم مركز فقهي در دستور كارِ گروه پژوهشي فقه پزشكي قرار گرفت و به همت محقق ارجمند حجت‌الاسلام والمسلمين محمدعلي قاسمي ـ زيد عزه ـ (مدير گروه فقه پزشكي) سامان يافت.

    اكنون كه به ياري خداوند متعال اين مجموعه آمادة عرضه به انديشه‌ورزان و پژوهشگران شده، ضمن سپاس و ستايش خداوند عزيز و بلندمرتبه، و آرزوي علوّ درجات براي مؤسس معظم مركز، از حمايت‌هاي رياست مكرّم مركز فقهي و تمامي عزيزاني كه در به ثمر رسيدن اين اثر، معاونت پژوهشي را ياري رساندند، به‌ويژه مدير محترم مركز، حضرت حجت‌الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمدرضا فاضل كاشاني ـ دامت افاضاته ـ تقدير و تشكر مي‌شود. اميد آن‌كه تلاش‌هاي علمي صورت‌گرفته زمينه‌ساز رشد و تعالي جامعه اسلامي و چراغي فرا راه جويندگان طريق دانش و معرفت باشد.

    معاونت پژوهشی مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام)

  • فهرست مطالب: 
    پیش‌گفتار 41
    اجرت پزشک 45
    حضرت امام خمینی(ره) 47
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 47
    حق طبابت و گواهی پزشکی 47
    دریافت حق طبابت قبل از بهبودی بیمار 47
    دریافت حق طبابت از بیماری که بهبودی نیافته 48
    دریافت حق طبابت و عمل جراحی قبل از انجام کار 48
    مطالبه مبلغ اضافى از بیمار بابت عمل جراحى 48
    نوشتن گواهی پزشکی 49
    صدور گواهی نادرست برای بیمار 49
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 49
    الف) مسائل 49
    ب) استفتائات 51
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 52
    هزینه‌ها و اجرت پزشک 52
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 54
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 55
    گرفتن حق ویزیت 55
    دریافت حق طبابت، قبل از بهبودى بیمار 55
    راه تعیین میزان حق طبابت 55
    روش دریافت حق طبابت 56
    حق ویزیت در فرض عدم بهبودى بیمار 56
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 56
    هزینه‌هاى درمان و معاینات 56
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 57
    دریافت ویزیت پس از معاینه و مریض نبودن شخص 57
    زیرمیزی 58
    انرژی درمانی 59
    حضرت امام خمینی‌(ره) 61
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 61
    استفاده از هیپنوتیزم جهت درمان بیماری 61
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 62
    الف) مسئله 62
    ب) استفتاء 62
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 62
    آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 63
    معالجه با دعاهای گردن‌آویز 63
    معالجه با توسل به اهل‌بیت(عليهم السلام) 63
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی 65
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 66
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 67
    آزمایش‌های پزشکی 69
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 71
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 71
    اقدام به استمناء جهت آزمایش 71
    احکام عکس‌برداری به وسیلة اشعه 72
    انجام آزمایشات پزشکی بر روی دیوانگان 73
    حکم آزمایشات پزشکی قبل از ازدواج 73
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 75
    استمناء جهت آزمایش 75
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 75
    انجام تحقیقات پزشکی روی حیوانات 76
    قرار دادن خود در معرض آزمایش‌های خطرناک، برای پیشرفت علم پزشکی 76
    انجام آزمایش‌های پزشکی بر روی بیمار بدون اطلاع وي 76
    پژوهش در طب اسلام 76
    تحقیق در معالجه با برخی محرمات 77
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 77
    آزمایش برای تشخیص بیماری 77
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 79
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 82
    کشف عورت جهت استخدام 82
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 82
    عدم انجام شدن آزمایشات لازم 84
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 85
    استخدام و معاینة تمام بدن 85
    نفی ولد با آزمایش دی ان ای 85
    استمناء برای آزمایش باروری 86
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 86
    سؤالات مشترک 92
    عدم اعتبار آزمایش پزشکی DNA در اثبات زنا و نسب... 93
    تشخیص هویت میت از طریق قطع انگشت یا کالبدشکافی 94
    آزمایش برای تعیین والدین فرزند 96
    اعتبار نظریه آزمایش خون برای کشف واقعیت 98
    سؤال دربارة آزمایش خون برای تشخیص نسب 99
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 99
    جواز آزمایش دارو بر روی انسان 99
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 99
    آموزش و دانش پزشکی 101
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 103
    ضرورت یادگیری پزشکی برای بانوان 103
    اختلاف نظر استاد و تشخیص دانشجو برای انجام معاینه 103
    دیدگاه آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 103
    آگاهی به مسائل پزشکی و پرستاری برای زنان 103
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 104
    علم پزشک نسبت به احکام 104
    ارتباط با نامحرم در آموزش 104
    باروری پزشکی (تلقیح مصنوعی) 105
    حضرت امام خمینی‌(ره) 107
    الف) مسائل 107
    باروی با اسپرم همسر 109
    باروری با اسپرم غیر همسر 110
    نسب کودکان با تلقیح صناعی 110
    ازدواج فرد متولد با تلقیح صناعی 110
    نسب کودکان متولد به طریق تلقیح صناعی 111
    ب) استفتاء دربارة انتقال جنین 111
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 112
    محرمیت نوزاد دختر و پسر در لقاح مصنوعی 116
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 117
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 122
    الف) مسائل 122
    ب) استفتائات 123
    حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی 125
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 126
    تلقیح نطفه مرد به همسرش 126
    حضرت آیت‌الله العظمی وحید 128
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 129
    الف) مسائل 129
    تلقیح با نطفه شوهر 129
    باروری با نطفه اجنبی 129
    ب) استفتائات 130
    نسب در باروری مصنوعی 131
    باروری با نطفه شوهر در صورت ضرورت 132
    باروری با نطفه شوهر بعد طلاق رجعی 133
    باروری با نطفه شوهر بعد از فوت وی 133
    باروری مصنوعی به هدف تشخیص امراض ژنی 134
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 143
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 145
    تلقیح منى مرد اهل کتاب 147
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 147
    الف) مسائل 147
    ب) استفتائات 148
    حکم اجاره رحم محارم 148
    اهداء جنین و اسپرم 148
    از بین بردن نطفه رشد یافته در آزمایشگاه 148
    انتقال جنین از یک رحم به رحم دیگر 149
    حکم شرعی تلقیح مصنوعی 149
    گرفتن نطفه شوهر بعد از فوت 150
    مادر جانشین 150
    تزریق نطفه مرد اجنبی به زن شوهردار 151
    پیوند تخمدان زن اجنبی به زوجه 151
    احکام انتقال جنین‌های آزمایشگاهی به رحم مادر جانشین 151
    تولید فرزند با استفاده از محصولات نباتی 153
    تولید فرزند با اسپرم نباتی در رحم مصنوعی 153
    لقاح خارج رحمی 154
    تلقیح نطفه اجنبی به اجنبیه 154
    راه حل شرعی تلقیح نطفه مرد اجنبی 155
    ولد به شبهه در تلقیح مصنوعی 155
    دریافت اجرت توسط مادر جانشین 156
    از بین بردن نطفه رشد یافته در آزمایشگاه 156
    1. تلقیح مجاز 157
    الف) مادر جانشین 157
    ب) طلاق از شوهر اوّل و... 159
    ج) لقاح خارج رحمی 160
    2. تلقیح غیرمجاز 160
    الف) تلقیح نطفه متوفّی به زوجه‌اش 160
    ب) پیوند تخمدان زن اجنبیّه به زوجه 161
    ج) استفاده از نطفه‌های موجود در بانک نطفه 161
    د) تلقیح نطفه اجنبی به اجنبیّه 162
    3. احکام تلقیح مصنوعی 163
    نطفه شوهر بدون ایجاد مقدّمات حرام، توسّط خود 163
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 164
    اسپرم شوهر با تخمک زن دیگر در رحم همسر 164
    استفاده از تخمدان دیگری 165
    اجرت تلقیح 165
    تلقیح و تعلق فرزند به صاحب اسپرم 165
    تلقیح و ربیبه 166
    اسپرم مردی که مرده 166
    عده در تلقیح 166
    قرار دادن اسپرم و تخمک در رحم زن شوهردار 167
    انتقال نطفه پس از مرگ به رحم زوجه یا اجنبیه 167
    اهدای جنین به رحم دیگر 167
    سؤالات مشترک 168
    نگاه و لمس حرام؛ تلقیح بین دو اجنبی 169
    احکام و آثار انتقال نطفه زوج پس از مرگ به رحم زوجه یا زن جنبی 171
    تلقیح اسپرم اجنبی به لحاظ فقدان اسپرم در شوهر 172
    نسب ناشی از تلقیح مواد غیر انسانی به رحم مصنوعی 174
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 174
    تعریف خنثی و حکم ازدواج 174
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 174
    بکارت (تدلیس در بکارت) 177
    حضرت امام خمینی‌(ره) 179
    الف) مسئله 179
    ب) استفتائات 179
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 181
    الف) مسائل 181
    معاینة عروس براى بررسى بکارت 181
    حکم ترمیم پرده بکارت 181
    ارش ازاله بکارت 182
    ب) استفتائات 182
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 183
    عمل جراحی انتقال بیضه 184
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 185
    حضرت آیت‌‌الله العظمی بهجت‌(ره) 186
    ترمیم پرده بکارت 186
    ادعاى شوهر مبنى بر باکره نبودن همسر 186
    اختلاف زن و شوهر در بکارت 187
    ازاله بکارت بر اثر جراحى 187
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 188
    ترمیم پرده بکارت 188
    آزمایش پرده بکارت 188
    فقدان بکارت 189
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 189
    ترمیم پرده بکارت 190
    ترمیم بکارت و تدلیس 190
    استفتائات مشترک از مراجع عظام 190
    مفهوم شرط بکارت در عقد ازدواج 190
    اختلاف زوجین در بکارت 193
    نقش ترمیم پرده بکارت در تخلف از شرط بکارت 194
    شرط بکارت زوجه در نکاح و آثار قضایی آن 196
    بلوغ 201
    حضرت امام خمینی‌(ره) 203
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 203
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 203
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 206
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 206
    احکام بلوغ 206
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 207
    رابطه بلوغ و رشد 207
    جهل به تاریخ تولد 208
    اختلاف زمان تکلیف به اصول و فروع 208
    تفصیل بین احکام نسبت به دختران 208
    خون دیدن قبل از نه سالگى در دختران 208
    حیض و بلوغ دختر 208
    شک در بلوغ 208
    خون قبل از 9 سالگى با نشانه حیض 209
    خون قبل از 9 سالگى حیض یا استحاضه 209
    کسى که تاریخ ولادتش را نمى‌داند و خون دیده 209
    خون قبل از 9 سالگى بدون علامت بلوغ 210
    یقین به حیض با شک در بلوغ 210
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 210
    الف) مسائل 210
    ب) استفتائات 210
    سؤالات مشترک 212
    ملاک سن بلوغ در دختران جهت اجرای حدود و قصاص 212
    سن بلوغ دختران 214
    امکان جلوگیری از ازدواج پیش از بلوغ در صورت ضرورت و... 217
    مفهوم بلوغ 217
    بیمارستان 221
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 221
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 222
    دزدی و سرقت در بیمارستان 222
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 223
    دستورات غیر شرعی در مؤسسات پزشکی 223
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 224
    احکام بیمارستان‌ه 224
    بیماری‌های مسری (ایدز) 227
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 229
    آموزش اقشار جامعه برای مبارزه با ایدز 229
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 229
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 229
    ازدواج با بیمار ایدزی 229
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 232
    فسخ نکاح به خاطر ایدز 232
    سرایت بیمارى به پزشک 233
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 233
    انتقال دادن بیماری ایدز 234
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 235
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 236
    ازدواج مبتلایان به ایدز 236
    امکان طلاق قضایی در صورت ابتلاء به بیماری ایدز 237
    تأثیر بیماری مسری یکی از زوجین در تحقق احصان 238
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 238
    احتمال بیماری ایدز و آزمایش قبل از ازدواج 238
    سؤالات مشترک از مراجع عظام 238
    مبتلا کردن دیگری به بیماری ایدز و مرگ او 239
    حکم سرایت دادن تعمدی ویروس ایدز 240
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 240
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 240
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 241
    ضمان و نوع قتل در اثر سرایت دادن ویروس ایدز 241
    جواز حبس یا قرنطینه مبتلایان به بیماری‌های مسری و لاعلاج 242
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 242
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 242
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 243
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 243
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 243
    انتشار عمدی یا غیر عمدی بیماری مهلک و مسری به دیگران 243
    حکم سرایت‌دهنده عمدی بیماری‌های کشنده؛ کیفیت اجرای قسامه و... 244
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 245
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 245
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 245
    ضمان آرایشگر و تزریق‌کننده آمپول نسبت به صدمات ناشی از استفاده... 246
    پزشکی قانونی 249
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 251
    الف) مسائل 251
    صدور گواهى از طرف پزشک 251
    ب) استفتائات 252
    جایگاه سخن پزشکی قانونی 252
    حضرت آيت‌الله العظمی گلپايگاني‌(ره) 253
    حجیت نظر پزشک و پرستار 253
    حضرت آیت‌‌الله العظمی صافی گلپایگانی 254
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 254
    اثبات جرم از راه پزشکى قانونى 254
    تشخیص پزشک در تحقق زنا و لواط 254
    نظر متخصص زن و ماما در حکم خون‌هاى زنانه 255
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 255
    اظهار نظر پزشکى قانونى در صورت داشتن مفسده 256
    ارزش نظریه کارشناس در جرایم عفافی؛ جواز تفحص در جرایم جنسی 257
    حجیت نظر پزشک و پرستار 258
    حضرت آیت‌‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 258
    پیوند اعض 259
    حضرت امام خمینی‌(ره) 261
    پیوند اعضا و مرگ مغزی 261
    پیوند قرنیه از میت مجهول الهویه 261
    پیوند کلیه 262
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 262
    قطع اعضای بیمار لاعلاج به منظور پیوند به بیماران دیگر 262
    پیوند استخوان میت به فرد زنده 263
    پیوند اعضاى حیوانات به انسان 263
    کاشت ناخن مصنوعى براى بانوان 263
    گرفتن پول در برابر اهدای عضو 265
    گرفتن عضو از بیمار فاقد تنفس 265
    استفاده از اعضای میت غیر مسلمان در صحنه جنگ 265
    فروش خون و کلیه و چشم 265
    طهارت و نجاست اعضای پیوندی 266
    وجوب اهدای عضو در صورت عدم ضرر 266
    حضرت آیت‌‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 267
    حضرت آیت‌‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 272
    الف) مسائل 272
    ب) استفتاء 272
    حضرت آیت‌‌الله العظمی خوئی و حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی 273
    جدا کردن اعضای مهم بدن 273
    مواردی که حفظ جان منوط به قطع عضو باشد 273
    بخشیدن اعضای بدن 274
    وصیت به بخشیدن عضو 276
    خرید و فروش اعضاء 278
    حکم پزشک در پیوند اعضاء 278
    پیوند عضو بدن دیوانه و بچه با اجازة ولی آن‌ه 279
    بخشیدن پوست بدن به دیگری و احکام آن 280
    حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی 280
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 281
    حضرت آیت‌‌‌الله العظمی صافی گلپایگانی 281
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 284
    استفاده از اعضاى میت براى پیوند با اجازة ولىّ 284
    اجازة ولى براى استفاده از اعضاى میت با عدم رضایت قبلى میت 284
    پیوند اعض 285
    وصیت میت براى پیوند اعضا و عدم رضایت ولىّ 285
    وصیت میت براى پیوند اعضا بعد از موت 285
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 286
    پیوند از اعضاى انسان مرده‌ 286
    پیوند از اعضاى انسان زنده‌ 288
    وصیت به پیوند اعضا‌ 290
    پیوند از اعضاى حیوانات‌ 291
    پیوند دست قطع‌شدۀ سارق‌ 291
    برداشتن اعضاى بدن اعدامى‌ها براى پیوند‌ 291
    پیوند دست قطع‌شدۀ محارب‌ 292
    پیوند عضوى که با قصاص قطع شده است‌ 292
    برداشتن اعضاى بیمار لاعلاج براى پیوند‌ 292
    برداشتن اعضاى کسى که دچار مشکل مى‌شود‌ 292
    برداشتن اعضا با اطمینان به ردّ پیوند‌ 293
    برداشتن اعضاى بدن در غیر مورد ضرورت‌ 293
    خرید و فروش اعضاى بدن 294
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 296
    خرید و فروش کلیه 296
    احکام پیوند 296
    پیوند مغز و آثار آن 296
    وظیفة پزشک در پیوند 296
    اجازة اولیای میّت 297
    دریافت هزینة آماده‌سازی 298
    قصاص قطع دست پیوندی 298
    طهارت و نجاست عضو پیوندی 298
    حقّ ولیّ دم نسبت به اعضای اعدامی 298
    دیه عضو جدا شده جهت پیوند 299
    پیوند تخمدان زنی به زن دیگر 299
    اعضای پیوندی کشورما برای مسلمانان دیگر کشوره 299
    احکام وصیت 300
    استفتائات مشترک 300
    پاسخ‌های حضرت آیت‌‌الله مکارم به پرسش‌های فوق 303
    لزوم اذن بیمار در برداشت اعض 303
    استفتاء دربارة فروش کلیه 304
    وجوب یا عدم وجوب پیوند 305
    حضرت آیت‌‌الله العظمی سبحانی 306
    فروش اعضای بدن محکوم به قصاص نفس 306
    خون گرفتن از محکوم به قصاص نفس یا حد قتل 306
    کاشت ناخن مصنوعی 307
    دستمزد کاشت ناخن و مژه 307
    پیوند اعض 308
    پیوند اعضای بدن مسلمان از اعضای بدن کافر 308
    تقاضای پیوند از عضو جانی 308
    قطع عضو از محکوم به قصاص 308
    پیوند اعضای حیوان به انسان 309
    تغییر جنسیت 311
    حضرت امام خمینی(ره) 313
    الف) مسائل 313
    تبدیل جنس ظاهری 315
    تغییر جنسیت پس از ازدواج 315
    تغییر جنسیت زن و شوهر با هم 315
    سقوط عدِّه 316
    تغییر عناوین 316
    محرمیت 317
    نسبت به نزدیکان رضاعی 317
    کشف جنس واقعی 317
    ب) استفتائات 317
    تغییر جنسیت 317
    تبدیل جنس واقعی 318
    تغییر جنسیت با تجویز پزشک 318
    حضرت آیت‌‌الله العظمی خوئی و حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی 319
    احکام تغییر جنس 319
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 320
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 322
    الف) مسائل 322
    حکم مشخص کردن جنسیت 322
    وجوب تغییر و مشخص کردن جنسیت 323
    اقدام به تغییر جنسیت توسط پزشک 324
    تغییر جنسیت دوجنسی حقیقی 324
    اذن شوهر در تغییر جنسیت 324
    حدود ضرورت در تغییر جنسیت 324
    احکام دوجنسی‌ه 324
    احکام شرعی بعد از تغییر جنسیت 325
    تکلیف همسران بعد از تغییر جنسیت 325
    حکم مهریه بعد از تغییر جنسیت 325
    تغییر جنسیت زن در زمان عدّه 326
    حکم ولایت فرزندان، بعد از تغییر جنسیت 326
    احکام ارث، بعد از تغییر جنسیت 326
    محرمیت بعد از تغییر جنسیت 326
    ب) استفتائات 327
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 330
    حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی 331
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 333
    تغییر جنسیت 333
    مسائل دوجنسیتی‌ه 333
    فرج مصنوعى 334
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 335
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 339
    حضرت آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی 344
    حکم تغییر جنسیت 344
    حکم ستر بعد از تغییر جنسیت 345
    حکم قصاص بعد از تغییر جنسیت 345
    حکم سهم الارث بعد از تغییر جنسیت 346
    پرداخت نفقه بعد از تغییر جنسیت 346
    حکم حضانت بعد از تغییر جنسیت 347
    حکم افراد ترنس سکشوال 347
    شرایط تغییر جنسیت 347
    اولویت حفظ نسل بر تغییر جنسیت 347
    قضاوت زن بعد از تغییر جنسیت 348
    تکرار تغییر جنسیت 348
    قراردادهای مشروط به جنسیت بعد از تغییر جنسیت 348
    تغییر جنسیت به خنثی 348
    وظیفة پزشک در صورت اجبار بر تغییر جنسیت 349
    تعلق مهریه بعد از تغییر جنسیت 349
    مقدار مهریه بعد از تغییر جنسیت 349
    احکام نگاه بعد از تغییر جنسیت 350
    حکم مرتد بعد از تغییر جنسیت 350
    عناوین خانوادگی بعد از تغییر جنسیت 350
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 351
    عده در تغییر جنسیت 352
    سؤالات مشترک 352
    تنظیم نسل (راه‌های پیشگیری) 355
    حضرت امام خمینی‌(ره) 357
    پيشگيري با عزل 358
    جواز یا عدم جواز قطع دائم بارداری؛ بستن لوله‌های رحم... 358
    جلوگیری موقت از بارداری 358
    جواز یا عدم جواز جلوگیری از بارداری به دلیل جنون پدر یا مادر... 359
    جلوگیری از حاملگی به دلیل بیماری مادر... 359
    فتاوی و استفتائات حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 365
    الف) مسائل 365
    حکم عقیم شدن دائمى 365
    جلوگیرى موقت 366
    عزل و احکام آن 367
    دیۀ عزل 367
    دیۀ از بین بردن نطفه 368
    استفاده از دستگاه «آى، یو، دى» 368
    الزام بر جلوگیرى 368
    ب) استثنائات 369
    حضرت آیت‌‌الله العظمی خوئی‌(ره) 370
    اجبار شوهر بر نازایی 370
    استفاده از دریچه برای جلوگیری از بارداری 370
    حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی 370
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 373
    جلوگیرى از باردارى 373
    جلوگیرى زن بیمار از حاملگى خود 375
    ضرر وسایل جلوگیرى از باردارى 375
    جلوگیرى از باردارى که مستلزم لمس یا نگاه حرام باشد 375
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی 376
    وازکتومی شوهر 377
    حضرت آیت‌‌الله العظمی بهجت‌(ره) 378
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 378
    استفاده از دستگاه آي.یو.دی برای جلوگیری از بارداری 378
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 378
    جلوگیری از بارداری 380
    سؤالات مشترک 386
    جراحی برای جلوگیری از بارداری 387
    جلوگیری از حاملگی به جهت کنترل جمعیت؛بستن لوله‌های رحم و منی 388
    کنترل جمعیت با عوارض جانبی 388
    جلوگیری از حاملگی و نگاه حرام 392
    جلوگیری از بارداری 392
    جلوگیری‌های مجاز 395
    استفاده از وسائل جلوگیری 400
    حضرت امام خمینی‌(ره) 400
    حضرت آیت‌‌الله العظمی بهجت‌(ره) 401
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 402
    قرص‌های جلوگیری 402
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی 403
    استفاده از قرص‌ه 403
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 404
    الف) مسائل 404
    مسائل مرتبط به جلوگیری 404
    ب) استفتاء 405
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 405
    قرص خوردن زن جهت شرکت در اعتکاف 405
    قرص‌‌هاى جلوگیرى 406
    جلوگیرى از حاملگى 406
    خوردن قرص براى جلوگیرى از خونریزى 406
    حیض پس از یائسگى با قرص هورمون 407
    نزدیکى با زنى که با استفاده از قرص حیض نمى‌بیند 407
    گرفتن جلوى عادت با استفاده از قرص 407
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 407
    حضرت آیت‌‌الله العظمی سبحانی 408
    از بین بردن قدرت تولید مثل 408
    بستن لوله رحم 408
    بستن لوله رحم به جهت درمان 408
    باز کردن لوله رحم بسته شده 409
    کنترل جمعیت 409
    عزل (ریختن منی خارج رحم) 410
    جلوگیری زن از بچه‌دار شدن 410
    سؤالات مشترک 410
    بستن لوله‌های رحم بدون ضرورت 410
    تولید مثل 413
    حضرت امام خمینی‌(ره) 413
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 413
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 413
    اسلام و مسئلة رشد جمعیت 413
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 414
    تشخیص بیماری 414
    جراحی زیبایی 417
    حضرت امام خمینی‌(ره) 419
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 419
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 420
    جرّاحى پوست به جهت زیبایى 421
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 421
    کاشتن مو 421
    حضرت آیت‌‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 422
    عمل زیباسازی بدن 422
    کاشتن مو 422
    حکم کاشت مو در محل وضو و غسل 422
    حکم خالکوبی در وضو و غسل 423
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 423
    جراحی غیر ضروری بینی 424
    جراحی زیبایی بینی 424
    حضرت آیت‌‌الله العظمی بهجت ‌(ره) 424
    جراحى پلاستیک صورت 424
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 424
    جرّاحی زیبایی 424
    سؤالات مشترک 425
    جراحی پلاستیک برای زیبایی 426
    جراحی غیرضروری بینی 427
    حکم جراحت موجب نقص زیبایی 427
    جنسیت 429
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 431
    دیدگاه حضرت آیت‌‌الله مکارم شیرازی 431
    تمایلات همجنس‌گرایانه 431
    سؤال مشترک 433
    جواز عمل جراحی برای تشخیص جنسیت واقعی خنثای مشکل 433
    جنون 437
    حضرت امام خمینی ‌(ره) 439
    الف) مسائل 439
    ب) استفتائات 440
    اعتبار نظریه کارشناس 440
    عدم حق فسخ زن در صورت علم به عیب مرد حین العقد 440
    حق فسخ شوهر در صورت جنون زوجه پیش از عقد 440
    عدم فسخ نکاح در صورت عقب ماندگی فکری و عقلی زن 441
    حضرت آیت‌‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 441
    حضرت آیت‌‌الله العظمی صافی گلپایگانی 442
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 443
    الف) مسائل 443
    ب) استفتائات 444
    اگر زوج بعد از عقد روانى شود 444
    حضرت آیت‌‌الله العظمی مکارم شیرازی 445
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 446
    تفاوت جنون ادواری و دائمی در فسخ نکاح 446
    فسخ نکاح به خاطر جنون زوجه بعد از عقد 447
    سؤالات مشترک 447
    مفهوم ذهاب عقل در فقه 447
    مسؤولیت کیفری بیماران روانی 448
    وکالت برای زمان جنون 449
    جنین 451
    حضرت امام خمینی‌(ره) 453
    حضرت آیت‌‌الله العظمی خامنه‌ای 453
    جراحی مادر برای زنده ماندن یکی 453
    از بین بردن برخی از جنین‌ها برای حفظ بقیه 454
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 454
    جنین در رحم 455
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی ‌(ره) 455
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 456
    الف) مسائل 456
    ب) استفتاء 456
    جراحى زن حامله 456
    بچه مرده در رحم مادر 457
    حضرت آیت‌‌الله العظمی وحید خراسانی 457
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 458
    حضرت آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی 459
    حضرت آیت‌‌الله العظمی سبحانی 459
    الف) مسائل 459
    ب) استفتائات 460
    انجماد جنین 460
    داروی گوارش و مضر بودن برای جنین 460
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 461
    تغییرات ژنتیکی 461
    حکم کاهش جنین 462
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 463
    مسائل مشترک 464
    سؤالات مشترک 466
    استفتاء پژوهشکده ابن سین 466
    نگهداری جنین سقط شده در محیط‌های آموزشی 470
    مسائل مختلف جنین سقط شده 470
    نگهداری جنین در شیشه 472
    جنین سقط‌شده 473
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم 473
    مسؤولیت مادر در محافظت از جنین 473
    انتقال جنین 474
    احکام سقط جنین 474
    حجامت 477
    حجامت در ماه رمضان 479
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی و تبریزی 479
    اجرت شخص حجّام 479
    ضمان شخص حجام 479
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 480
    اخذ اجرت بر حجامت 480
    فوت بعد از حجامت 480
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 481
    حقوق بیمار (رازداری) 483
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 485
    فاش کردن اسرار بیمار براى بستگانش در موارد ضرورى 485
    پوشاندن نقص عضو جنین از والدین 485
    دادن پرونده پزشکی بیمار به سایر پزشکان 485
    اطلاعاتی که پزشک حین معالجه بیمار به آن دست می‌یابد 486
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 486
    حضرت آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی 487
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 489
    اطلاعات بیماران 489
    حق کشف ترکیبات پزشکی 491
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 491
    خالکوبی 492
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 492
    ختنه (ختان) 495
    حضرت امام خمینی‌(ره) 497
    الف) مسائل 497
    ب) استفتاء 498
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 498
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 499
    الف) مسائل 499
    ب) استفتائات 500
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 501
    ختنة زن‌ه 501
    ختنه مرد 502
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 502
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 503
    حضرت آیت‌الله العظمی وحید خراسانی 503
    حضرت آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی 503
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 504
    سؤال مشترک 505
    اشتباه ختّان 505
    خون (خرید و فروش خون) 507
    حضرت امام خمینی‌(ره) 509
    الف) مسائل 509
    خرید و فروش خون 509
    تعیین وزن و قیمت خون 509
    ب) استفتائات 510
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 510
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 510
    الف) مسائل 510
    انتقال خون 510
    اهداى خون 511
    گرفتن خون در صورت ضرر 511
    اهداى خون در حال روزه 511
    خرید و فروش خون 512
    ضمان در خون گرفتن 512
    علم تزریق‌کننده به سلامت خون 513
    تزریق خون ناسالم 513
    تزریق خونى که سبب بیمارى شود 513
    ب) استفتاء 514
    استفاده از بقایای اجساد کشف شده 514
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی 514
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 514
    فروش خون 514
    استفاده از خون کافر، لا ابالى و... 514
    حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی 515
    1. طهارت و نجاست 515
    2. خرید و فروش خون 515
    3. اهدا و انتقال خون 516
    سؤالات مشترک 517
    ضمان ناشی از انتقال خون آلوده 517
    خرید و فروش اجزاء میته 519
    اهدای خون 520
    اجازة والدین در اهداى خون 520
    گرفتن خون در صورت ضرر 521
    اهداى خون در حال روزه 521
    خون بند ناف 523
    حضرت آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی 525
    دانشگاه‌های پزشکی 529
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) و حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 529
    نگهداری اجزای بدن و یا جنین انسان برای استفادة دانشجویان 530
    دخانیات 533
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 533
    حکم استعمال دخانیات 533
    استعمال دخانیات در اماکن عمومی 535
    استعمال دخانیات در هنگام بارداری 536
    حکم استفاده از تنباکوی معسل 536
    استفاده از مواد مخدر 536
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 537
    تولید مواد مخدر 537
    کشیدن سیگار 538
    مواد مخدر و افیونی 538
    ترک سیگار 538
    قرص اکس و امثال آن 539
    قرص روان‌گردان و بچه‌دار شدن 539
    درمان 541
    حضرت امام خمینی‌(ره) 543
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 543
    وجوب درمان در صورت ضرورت 543
    درمان‌های پرخطر برای تأخیر انداختن مرگ 544
    وجوب درمان با جراحی 545
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی‌(ره) 545
    خوردن داروهای حاوی ژلاتین 545
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی 546
    خوردن مضرّ 546
    مصرف شربت مخلوط به شراب طبی 547
    استعمال تریاک و هروئین و حشیش 547
    خوردن بول جهت درمان 548
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 548
    نخوردن دارو و تأخیر در بهبودی 548
    تصفیه خون در حال روزه 549
    حفظ نفس 549
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی 549
    وظیفة پزشک با کسانی که اعتصاب غذا کردند 550
    حضرت آیت‌الله العظمی خوئی و تبریزی 550
    الکل 550
    خوردن داروهای حاوی الکل 552
    استفاده از روغن‌ها و کرمهای حاوی الکل 552
    استفاده از داروهای داری اجزاء حیوان حرام گوشت 553
    امتحان بعضی از داروه 554
    مصرف داروهای دارای ضرر جانی 554
    مسائل مختلف داروه 555
    معالجه با تلقین دروغین 556
    استمناء برای معالجه 556
    کشف حجاب در هنگام معالجه 557
    مشاهدة فیلم‌های مبتذل جهت معالجه 557
    معالجه با موسیقی 558
    معالجه با جادو، جن و طلسم 558
    قرض گرفتن از بانک جهت معالجه 560
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 560
    استمناء جهت درمان 560
    گرفتن منى براى تشخیص بچه‌دار شدن 560
    حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای 560
    لزوم شکافتن شریان بیمار براى تشخیص پزشکى 560
    ممانعت بستگان مصدوم از نجات او 561
    نجات مصدوم با احتمال خطر براى امدادگر 561
    ترجیح در امداد به مسلمان 561
    تزاحم در امداد به مسلمانان 562
    چشم‌پوشى از نجات مصدومین خطرساز 562
    معالجه بیمار در معرض مرگ از طریق شیوه‌های درمانی پرخطر 562
    وظیفة داروساز در مواقع ضروری 563
    انجام استمناء برای آزمایش 564
    ترک معالجه بیمار روانی خطرناک 564
    استعمال سیگار توسط پزشک حین عمل جراحی 564
    حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره) 565
    الف) مسائل 565
    احکام درمان 565
    لزوم به کارگیرى روش‌هاى تشخیص 565
    ب) استفتائات 569
    عمل به دستورات پزشک 570
    حضرت آیت‌الله العظمی تبریزی‌(ره) 572
    حضرت آیت‌الله العظمى صافى گلپایگانى 573
    حضرت آیت‌الله العظمی سیستانی 579
    مواد مخدر 579
    حضرت آیت‌الله العظمی بهجت‌(ره) 579
    گرفتن منى براى تشخیص بچه‌دار شدن 579
    معالجه سریع و پرخطر یا کم خطر و کم اثر 580
    وظیفة پزشک در صورت عدم توانایى بیمار در تهیة دارو 581
    نوشیدن مشروبات الکلى براى درمان 581
    استفاده از موسیقى براى اغراض علمى و... 581
    درمان از راه‌هاى غیر متعارف 581
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 582
    الف) مسئله 582
    استفاده از خوردنی‌های حرام به عنوان دارو 582
    ب) استفتائات 582
    درمان با گیاهان دارویی 583
    انواع درمان 586
    روان درمانی 586
    کتک زدن بیمار 586
    حضرت آیت‌الله العظمی سبحانی 587
    احکام استفاده از الکل 587
    الکل سفید در ترکیب دارویی 587
    استفاده از الکل در قرص 587
    ژلاتین حیوان حرام‌گوشت به عنوان دارو 588
    حق درمان 588
    حضرت امام خمینی‌(ره) 588
    حضرت آیت‌الله العظمی گلپایگانی‌(ره) 588
    حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی 589
    مراعات نوبت‌ 589
    سؤالات مشترک 590
    موسیقی درمانی 590
  • مقدمه: 

    حوزه پزشکی، یکی از عرصه‌های پر ابتلا و دارای اهمیت است که با پیشرفت سریع دانش پزشکی، پرسش‌های بسیاری را پیش روی فقیهان قرار داده است، به عنوان نمونه مسائلی در زمینه انرژی‌درمانی، جراحی‌های زیبایی و ترمیمی، سقط درمانی، پیوند اعضا، آزمایش‌ها و تحقیقات پزشکی، انواع باروری، گستره وسیع انواع درمان، سلول‌های بنیادی، شیوه‌های آموزش مطرح‌شده‌اند که فقیهان بر اساس نظام فقهی شیعه به آن‌ها پاسخ گفته‌اند.

    این عرصه به دلیل ابتلای مردم بدان، همواره مورد توجه فقیهان بوده و آنان کوشیده‌اند که مسائل و پرسش‌های ایجادشده را رصد کرده و با تحلیل اجتهادی ادله اصولی و فقهی، به تبیین شایستة پاسخ‌های مناسب بپردازند، از این روی، هر یک از مراجع تقلید، بر اساس سؤال‌های مقلدان و محققان، اقدام به پاسخ‌گویی پرسش‌های مطرح کرده‌اند.

    تجمیع استفتائات فقه پزشکی، از دیدگاه فقیهان بزرگ، می‌تواند برای پژوهشگران این عرصه به طور خاص و برای عموم خوانندگان به طور عام مفید باشد، افزون بر این‌که می‌تواند بخشی از زیرساخت‌های تکامل گرایش میان‌رشته‌ای فقه پزشکی را فراهم آورد.

    با توجه به نکات پیش‌گفته، بر اساس طرح جامعی که از سوی ریاست محترم مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام) حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمد جواد فاضل لنکرانی دام ظله، مطرح شد، این پروژه در دستور کار گروه فقه پزشکی مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام) قرار گرفت، تا بتواند گامی در راستای تهیه زیرساخت‌های متون درسی و آموزش «فقه پزشکی» بردارد.

    بر اساس طرح یاد شده، همت بر آن است تا نظرات و استفتائات مراجع ذیل، بر اساس عناوین مشخص و کاربردی در فقه پزشکی، به ترتیب حروف الفبا تهیه و دسته‌بندی شود تا امکان دسترسی سریع‌تر خوانندگان به آن‌ها فراهم آید.

    ـ حضرت امام خمینی‌(ره)؛

    ـ حضرت آیت‌الله خوئی‌(ره)

    ـ حضرت آیت‌الله گلپایگانی‌(ره)

    ـ حضرت آیت‌الله فاضل لنکرانی‌(ره)

    ـ حضرت آیت‌الله تبریزی‌(ره)

    ـ حضرت آیت‌الله بهجت‌(ره)

    ـ مقام معظم رهبری؛

    ـ آیت‌الله سیستانی،

    ـ آیت‌الله صافی؛

    ـ آیت‌الله وحید خراسانی؛

    ـ آیت‌الله شبیری زنجانی؛

    ـ آیت‌الله مکارم شیرازی؛

    ـ آیت‌الله سبحانی.

    روشن است منظور از مسائل، پرسش‌هایی است که به گونه‌ای با علم پزشکی، وظایف پزشکان، تکالیف بیماران، و موضوعات نوین این عرصه، ارتباط دارد. بنابراین احکام بیماران و پزشکان مانند جبیره و غسل و کیفیت نماز در این زمره قرار نمی‌گیرد و چنانچه در برخی موارد به آن‌ها نیز اشاره شده، جنبة فقه پزشکی آن موردنظر بوده یا به دلیل ارتباط شدید با مسائل پزشکی، موردتوجه قرار گرفته‌اند.

    اکنون که توفیق، رفیق راهم شد تا این مجموعه را تقدیم دانشوران و خوانندگان کنم، سزد که سپاس خویش را به کردگار توانا و دانا، ابراز دارم و یاد آن مرجع فقید حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی‌(ره)، بنیان‌گذار مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام) را گرامی بدارم و علو درجاتش را در دستان دعا به سوی آسمان بالا برم و از همة همراهان این مسیر طولانی، به ویژه حمایت‌های ریاست مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم السلام) و نیز مدیریت آن مرکز جناب حجةالاسلام و المسلمین فاضل کاشانی و معاون پژوهش جناب حجة‌الاسلام و المسلمین محمدجعفر طبسی و جناب آقای دکتر مقدادی تشکر و قدردانی نمایم. همچنین ضمن تشکر از دفاتر مراجع عظام تقلید، از پیشنهاد‌های آن‌ها جهت تکمیل هرچه بیشتر این مجموعه استقبال می‌کنم.

    امید است تلاش صورت گرفته مورد رضایت حضرت احدیت و امام هدایت و مهربانی حضرت ولی‌عصر(عج) قرار گیرد.

    محمدعلی قاسمی
    زمستان 1395

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز فقهي ائمه اطهار (ع) است.