سایت مرکز فقهی

بررسی فقهی دفاع از حرم معصومان و منتسبان (ع)

سال نشر: 
1400
زبان: 
پدیداور: 
دسته بندی: 
گروه علمی: 
گروه فقه سیاسی
شابک: 
978-600-388-172-3
قطع: 
رقعی (شومیز)
حجم صفحات: 
256
نوبت چاپ: 
اول
  • معرفی اثر: 

    مکتب اهل‌بیت(عليهم‌السلام) از آغاز تشکیل تا زمان حاضر ، مورد تهاجم دشمنان اسلام ناب محمدی قرار گرفته است. حمله‌هایی که با محوریت تفکر سقیفه و با هدف مهجور کردن تفکر شیعی صورت پذیرفت و در این مسیر از هیچ گونه ظلم و ستمی نسبت به اهل‌بیت(عليهم‌السلام) و پیروان ایشان دریغ نشد. در این میان، گاه مدرسه علمی اهل‌بیت(عليهم‌السلام) و گاهی نیز جسم و قبر این بزرگواران مورد هجمه‌های دشمن قرار گرفته است و هر بار پیروان ایشان، با عزمی راسخ، به دفاع از این مکتب پرداخته‌اند. جایگاه والای معصومان(عليهم‌السلام) در جامعه شیعه و تقدس مزار مطهر آنها، حفظ و حراست از مزارهای شریف ایشان را اهمیتی دو چندان بخشیده و از دیرباز آن را در ردیف مسائل مورد توجه جامعه شیعه قرار داده است. با این حال، بحث فقهی مستقلی در این مورد به رشته تحریر در نیامده، گویی وجوب دفاع از این مشاهد مشرفه، مفروضِ شیعه بوده است. کتاب حاضر با هدف تبیین فقهی مباحث مربوط به دفاع از حرم‌های معصومان(عليهم‌السلام) و منتسبان به ایشان نگارش یافته که اثر بدیع و مستقلی در این زمینه بشمار می‌آید. مهمترین سوالی که در این پژوهش مورد توجه قرار گرفته، ماهیت حکم دفاع از حرم معصومان(عليهم‌السلام) و منتسبان به ایشان است که در این راستا استدلال هایی که می تواند در این بحث مطرح شود را مورد کنکاش قرار داده است.

    در این نوشتار با استفاده از روش کتابخانه‌ای و بر اساس شیوه اجتهادی فقه شیعه، پنج عنوان فقهی که قابلیت تطبیق بر دفاع از حرم را دارد، مطرح شده و هریک در غالب یک فصل مستقل تدوین شده است؛ تعظیم شعائر، نفی سبیل، جهاد دفاعی، محبت ذوی‌القربی و هتک حرمت، فصول پنجگانه این تحقیق هستند. وجوب دفاع از حرم معصومان(عليهم‌السلام) و منتسبین به ایشان حاصل واکاوی فقهی این پنج عنوان است؛ که با بررسی روایت‌های باب تعظیم شعائر، وجوب دفاع از حرم معصومان(عليهم‌السلام) به تنهایی روشن می‌شود؛ هرچند گفتنی‌است این ادله بر دفاع از حرم منتسبان به ایشان دلالت الزامی ندارد. نتیجه بررسی آیات و روایات باب های نفی سبیل، جهاد دفاعی و هتک حرمت، وجوب دفاع از حرم معصومان و منتسبان ایشان است که در این استدلال، نقش روایت‌ها بسیار برجسته است؛ همچنین این وجوب به صورت کفایی محقق می‌شود؛ آیات و روایت های عنوان محبت ذوی‌القربی نیز دال بر وجوب محبت قلبی است و بر اعمال اعضا و جوارح، صدق نمی‌کند و در نتیجه در بحث دفاع، بر حکم الزامی دلالت ندارد.

    در ساختار هر فصل نیز با رعایت ترتیب منطقی استدلال، اول به بررسی حکم شرعی و ادله این عناوین از کتاب، سنت، عقل و اجماع پرداخته شده و بعد از آن به بررسی تطبیقی این عناوین بر دفاع از حرم پرداخته‌ایم. لازم به ذکر ‌است، عناوینی چون محبت ذوی‌القربی و تعظیم شعائر، کمتر از نگاه فقهی مورد کاوش قرار گرفته‌اند که از نوآوری‌های رساله حاضر، بررسی فقهی این عناوین است.

  • فهرست مطالب: 

    فصل اول: مفاهـیـم    23
    گفتار اول: حرم و محدود‌ه آن    25
    گفتار دوم: شـعـائـر    31
    گفتار سوم: تـعظیـم    34
    گفتار چهارم: اهـانه و هتـک    36
    گفتار پنجم: ذوی‌القربی    39
    گفتار ششم: بلاد اسلامی    41
    فصل دوم: تعظیم شعائر    43
    گفتار اول: آیات قرآن کریم    47
    آیه اول    53
    آیه دوم    55
    گفتار دوم: روایـات    74
    گفتار سوم: حـکـم عـقـل    84
    گفتار چهارم: تطبیق تعظیم شعائر بر دفاع از حرم    86
    فصل سوم: نفی سبیل    93
    گفتار اول: آیات قرآن کریم    97
    گفتار دوم: روایــات    104
    گفتار سوم: حکم عقل    110
    گفتار چهارم: تناسب حکم و موضوع    111
    گفتار پنجم: تطبیق نفی سبیل بر دفاع از حرم    116
    فصل چهارم: جهاد دفاعی (حفظ بلاد اسلامی)    125
    گفتار اول: آیات قرآن کریم    133
    گفتار دوم: روایات    148
    گفتار سوم: اجماع و کلام فقه    158
    گفتار چهارم: حکم عقل    160
    گفتار پنجم: شرایط و ويژگي‌هاي جهاد دفاعی    162
    گفتار ششم: تطبیق جهاد دفاعی بر دفاع از حرم    165
    فصل پنجم: محبت ذوی‌القربی    171
    گفتار اول: آیات قرآن کریم    177
    گفتار دوم: روایـات    192
    گفتار سوم: حکم عقل    197
    گفتار چهارم: تطبیق محبت ذوی‌القربی بر دفاع از حرم    198
    فصل ششم: هتک مقدسات    205
    گفتار اول: ادله حرمت بی‌احترامی به پیامبر اکرم و امامان معصوم(ع)    209
    1. آیات قرآن کریم    209
    2. روایات    218
    3. عقل    232
    4. اجماع و کلام فقه    232
    گفتار دوم: ادله حرمت هتک مؤمن    235
    1. آیات قرآن کریم    235
    2. روایات    236
    3. اجماع و کلام فقه    240
    گفتار سوم: تطبیق حرمت هتک بر دفاع از حرم    242
    فهرست منابع و مصادر    247

  • مقدمه: 

    حمد و ثنای بی‌انتها و شکر و سپاس بی‌نهایت آفريدگار زمين و آسمان را که حیات و وجود هر موجود رشحه‌ای از رشحات بحار وجودش است و اوراق چمن صفحاتي از کتابِ وصفِ جمال و زیبایی‌اش، و صلوات زاکیات و تحیات نامیات بر رسول مهر و رحمت، گشاينده درهاي بسته و آشكاركننده حق با برهان، محمّد مصطفي(صلي‌الله‌عليه‌وآله) و خاندان پاك و گرامي‌اش.

    بي‌گمان، دانش، چراغ راه سعادت، والايي و رفعت آدمي است و افروختن آن نيازمند كاوش‌هاي پياپي پژوهشگراني است كه دل در گرو آگاهي انسان و توانمندسازي وي دارند. بديهي است اين مهم، بدون شناخت ابزارها و مهارت‌هاي لازم امكان‌پذير نيست. در كنار اين مهارت‌ها و ابزارها، شناخت مسائل، دغدغه‌ها و نيازهاي دانشي در دستيابى به انديشه‌ها و افكار جديد از ضروريات تحقيق و پژوهش است كه گاه، پيش‌بردن مطالعات بدون بهره‌جُستن از آن‌ها دشوار است.

    پس از پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي و حاكميت دين در عرصه‌هاي اجتماعي، رسالت حوزه‌هاي علميه دو چندان شده است؛ چرا كه نظام اسلامي براي تأمين پشتوانه ديدماني و نظري خود به منظور تصميم‌گيري و اجرا بايد مباني علمي لازم را در اختيار داشته باشد. تحقق اين امر مستلزم پژوهش‌هاي دقيق، جامع و سامان‌مند در راستاي كشف و بازآفريني آموزه‌هاي اسلام و نظام‌هاي اجتماعي آن است و «فقه» ـ به عنوان تجلّی عینی دستورهاي شریعت ـ ظرفیت پاسخگویی به نیازهای فردی، اجتماعی و حاکمیتی را داراست. بدين منظور، مرکز فقهی ائمّه اطهار(عليهم‌السلام) که به اهتمام مرجع فقید شیعه، حضرت آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی(قدس‌سره) در سال 1376 بنیان نهاده شد، تحت هدایت هوشمندانه و مدبّرانه خلف صالح آن فقید، حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمّدجواد فاضل لنکرانی ـ دامت برکاته ـ، رسالت اصلی خود را فراهم آوردن بستر مناسب جهت تولید دانش در عرصه فقه و علوم وابسته به آن و تربیت پژوهشگران توانمندی می‌داند که بتوانند با نگارش آثار علمی روزآمد و کارآمد، به معرّفی اندیشه اهل‌بیت عصمت و طهارت(عليهم‌السلام) و دفاع از مرزهای دانش اسلامی بپردازند.

    تحقيق حاضر كه نتيجه تلاش علمي حجت الاسلام مجتبي جعفري است به‌ بررسي يكي از مسائل مطرح در جامعه شيعي پرداخته است. ايشان كه از دانش‌پژوهان مركز فقهي است در اين نوشتار با نگاه فقهي، حكم دفاع از حرم معصومان(عليهم‌السلام) و منتسبان ايشان را بررسي كرده است. نويسنده محترم بعد از تبيين مفاهيم پژوهش، به بررسي عناويني چون تعظيم شعائر، هتك حرمت و نفي سبيل از ديدگاه فقهي پرداخته و چگونگي صدق اين عناوين بر مسئله دفاع از حرم را روشن ساخته و به اين نتيجه رسيده است كه دفاع از حرم معصومان(عليهم‌السلام) از واجبات است.

    اكنون كه به ياري خداي والا، اثر حاضر آماده عرضه به انديشه‌ورزان و پژوهشگران شده، ضمن دعاي خالصانه و خاضعانه براي تعجيل در فرج مولايمان صاحب الأمر و الزمان مهدي موعود(عج)، سپاس و ستايش به درگاه ايزد منّان و آرزوي علوّ درجات براي مؤسس معظّم، از حمايت‌هاي رياست مكرّم و تمامي عزيزاني كه در به ثمر رسيدن اين اثر، معاونت پژوهشي را ياري رساندند، به ويژه محقق محترم و مدير ارجمند مركز حضرت حجت‌الاسلام والمسلمين حاج شيخ محمدرضا فاضل كاشاني تقدير و تشكر مي‌شود. هم‌چنین از زحمات استاد گرانقدر جناب حجت الاسلام و المسلمین حاج شيخ علي‌اكبر ترابي شهرضايي(ره) كه با مطالعه و ارائه نظرهاي سودمند بر اتقان و غناي علمي اثر افزودند، سپاسگزاري مي‌شود.

    امید آنکه تلاش‌های علمی صورت‌گرفته زمینه‌ساز رشد و تعالی جامعه اسلامی و چراغی فراراه جویندگان طریق دانش و معرفت باشد.

    سيدجواد حسيني‌خواه
    معاون ‌پژوهشي ‌مركز ‌فقهي‌ ائمّه ‌اطهار(عليهم‌السلام)
    دهم خرداد 1400ش / 19 شوال المکرم 1442ق

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز فقهي ائمه اطهار (ع) است.