سایت مرکز فقهی

واکاوی سینمای دینی و نظام مسائل فقه هنر هفتم

عنوان لاتین: 
Analysis of Religious cinema and the system of issues of the seventh art jurisprudence
سال نشر: 
1399
زبان: 
پدیداور: 
گروه علمی: 
پژوهش‌های فقه هنر و رسانه
شابک: 
978-600-388-141-9
قطع: 
رقعی
حجم صفحات: 
196
نوبت چاپ: 
اول
  • فهرست مطالب: 

    فهرست مطالب
    درآمد    9

    بخش نخست: واكاوي مؤلفه‌هاي سينماي دينی

    مقدمه    15
    فصل اول: سينماي ديني از نگاه امام و رهبري    21
    رهنمودهای امام خمینی(ره) درباره سینم    21
    رسالت سینمای اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره)    23
    رهنمودهای مقام معظم رهبری درباره سینم    24
    اهمیت سینم    38
    تأثیرگذاری سینم    39
    جایگاه سینما و سینماگران    40
    بایدها و نبایدها در سینم    41
    اصالت پیام    44
    معیار حضور در جشنواره‌های بین‌المللی    45
    فصل دوم: دیدگاه برخی از اندیشمندان معاصر درباره سینم    47
    دیدگاه آیت‌الله شهید بهشتی درباره سینم    48
    دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی درباره سینم    51
    دیدگاه آیت‌الله مکارم شیرازی    54
    شاخصه‌های سینمای دینی از منظر معظم‌له    55
    چیستی مفهوم سینمای دینی    56
    تأثیر فیلم و سینما بر زندگی مردم    56
    زیبایی‌شناسی؛ اصل راهبردی در تحقق سینمای دینی    57
    سینمای دینی؛ ابزاری قدرتمند برای انتقال ارزش‌ها و مفاهیم اسلامی    59
    سینمای پویا؛ در گرو افزایش تولیدات فیلم‌های دینی و مذهبی    59
    چالش نقدپذیری سینماگران    60
    عفت‌ورزی؛ لازمة ورود زنان به صنعت سینما و فیلم‌سازی    61
    پیامدهای الگوسازی از بازیگران سینم    63
    دیدگاه شهید آوینی درباره سینم    64
    دیدگاه آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی    85
    گفتگو با حضرت آیت‌الله فاضل لنکرانی(دامت برکاته) پیرامون حضور روحانیت در سینم    94
    موضوعات و ملاکات حکم در فقه هنر    104
    هنر و مسائل اجتماعی    108
    نتیجه‌گیری بخش نخست    123
    بخش دوم: نظام مسائل فقه هنر هفتم

    مقدمه    129
    فصل اول: نظام مسائل فقهی ناظر به اثر سینمایی    131
    مسائل و موضوعات ناظر به اثر سینمایی    132
    فصل دوم: نظام مسائل فقهی ناظر به مخاطب سینم    141
    مسائل و موضوعات ناظر به مخاطب سینم    143
    فصل سوم: نظام مسائل فقهی تجارت در سینم    147
    مسائل و موضوعات ناظر به تجارت سینم    148
    فصل چهارم: مسائل کلان فقه سینما و دغدغه‌های سینمایی    157
    مسائل بنیادین فقه سینم    159
    الف) مبانی فقه سینم    160
    ب) قواعد فقهی سینم    161
    ج) محورهای فقهی سینم    162
    مسائل سیاست‌گذاران سینمایی    167
    مسائل سينماگران    168
    ضمائم    169
    الف) اصطلاح‌نامه    169
    ب) تقسیم‌بندی ژانرهای سینمایی    192
    منابع    198

  • مقدمه: 

    درآمد
    امروزه صنعت سینما و هنر هفتم به عنوان یکی از بنیان‌های مهم فرهنگ‌ساز جامعه، کاربرد شگرفی یافته است. فقه شیعه که به‌حق مدعی پاسخ‌گویی به همه نیازهای بشری است، باید در مورد سینما، موضعی شفاف، ژرف‌نگر و واقع‌بینانه داشته باشد. با توجه به گستردگی و توسعه روزافزون صنعت سینما در دنیای امروز که عصر «انفجار اطلاعات» نام گرفته است، سینما جایگاهی بس رفیع و مهم یافته است. به‌سبب گرایش جهانی به هنر سینما و گسترش و نفوذ صنعت آن و از آنجا که این صنعت از منظر هنری، رسانه‌ای و تجاری می‌تواند دارای احکام و ضوابط شرعی خاصی باشد، ضرورت طرح این موضوع در فقه تأکید بیشتری می‌یابد. برخورد دستگاه فقهی با پدیدة سینما در طول بیش از یکصد سال از زمان ورود آن به ایران، یکنواخت نبوده و تحولات پردامنه‌ای را پشت سر نهاده است. ازاین‌رو بررسی مسائل فقهی سینما از منظری جدید، امری ضروری است، تا بدین وسیله، هم نیازهای جامعه رفع شود و هم احکام اسلامی تعطیل نماند.

    سینما از مهم‌ترین وسایل ارتباط جمعی در زندگی روزمرۀ افراد، شیوة زندگی انسان‌ها، چگونگی برقراری ارتباطات درون¬گروهی و برون‌گروهی و حتی اندیشۀ هر فرد، برای چگونه زیستن است؛ به طوری که می‌توان گفت بسیاری از اندیشه‌ها، نگرش‌ها و در یک روند کلی، فلسفه زندگی انسان‌ها در جهان معاصر، با فیلم شکل می‌گیرد؛ تغییر می‌کند؛ اصلاح یا تخریب می‌گردد و در کردار و سلوک آنان نیز نمایان می‌شود. ازاین‌رو می‌توان گفت که سینما یکی از جلوه‌های بازتاب‌دهنده فرهنگ و هنر هر جامعه‌ای است.

    سینما از زمان پیدایش خود که تاریخ محدودی را در قیاس با دیگر گونه‌های هنری در شاخة هنر‌های دراماتیک به خود اختصاص داده است، به سبب تجربۀ متفاوتِ مخاطب از آثار هنری و لبریز بودن آن از تخیل و احساس، به هنری بدل شده است که توانسته بخش مهمی از جریان‌سازی‌های فرهنگی و حرکت‌های انقلابی و سیاسی در یک قرن اخیر را رهبری و نمایندگی کند.

    هرچند هنر هفتم و به عبارت جامع‌تر صنعت سینما در سال‌های پیش از انقلاب اسلامی به‌جای حرکت در مسیر جریان‌سازی فرهنگی، بیشتر در حوزة جریان‌های انحرافی حرکت می‌کرد، اما در این مسئله تردیدی نیست که اگر امروز سینمای ایران به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین محصولات هنری در جهان شناخته می‌شود و توانسته قله‌های موفقیت را در بسیاری از رویدادهای جهانی فتح کند و احترام مخاطبان و منتقدان جهانی را برانگیزد، مدیون گفتمان ارزشمند و تبیین مبانی هنر متعهد به‌ عنوان یکی از اصلی‌ترین استوانه‌های گفتمان کلان هنر انقلاب اسلامی است که پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، با رهبری و بنیان‌گذاری حضرت امام خمینی(ره) توانست مسیر به انحراف رفته خود را در خطی درست و اصولی ریل‌گذاری کند تا بتواند در کنار ویژگی سرگرم‌کنندگی، اهداف متعالی هنر متعهد انقلابی و جریان گفتمان انقلاب اسلامی را به واسطه آثار هنرمندان خلاق خود، به گوش و چشم جهانیان برساند.

    تلاش اصلی این تحقیق اگر چه شناسایی و کشف نظام مسائل فقهی این صنعت بزرگ فرهنگ‌ساز و هنر هفتم است؛ لکن در ابتدا به واکاوی مختصری از دیدگاه‌های اندیشمندان معاصر و بزرگان حوزه دین از مؤلفه‌های سینمای دینی پرداخته می‌شود.

    اثرگذاری و نفوذ گسترده هنر هفتم در ابعاد مختلف بینشی، کنشی و گرایشی در سطح فردی و اجتماعی است که باید فقه در این باره اظهار نظر نموده و ضوابط فقهی آن را تبیین نماید. لذا شبکه مسائل فقهی سینما، مجموعه مسائل، دغدغه‌ها و نیازهایی است که بشر امروز در زندگی خود در حیطه‌های فقهی و دستوری دین با آنها مواجه است و برای دستیابی به پاسخ آنها تلاش می‌کند.

    بر اساس این فرایندها بررسی شبکه مسائل هنر هفتم یا همان صنعت سینما ارائه گردیده است که امید است مورد استفاده محققان و پژوهشگران قرار گیرد. همچنین به جهت اهمیت این صنعت، دیدگاه برخی از اندیشمندان اسلامی معاصر در خصوص این هنر فرهنگ‌ساز، امکان تحقق سینمای دینی و چارچوب‌ها و ضوابط آن در بخش نخست مورد تأکید قرار گرفته است.

    در پایان لازم می‌دانم از مساعی و حمایت‌های اندیشمند گرامی آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی(حفظه‌الله) رئیس معظم مرکز فقهی ائمه اطهار(عليهم‌السلام) و حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین فاضل کاشانی(ادام الله بقائه) مدیر محترم مرکز و نیز فاضل ارجمند حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدجواد حسینی‌خواه(زید عزّه) معاون محترم پژوهش مرکز که امکان چاپ این اثر را فراهم نمودند، کمال تشکر و امتنان را داشته باشم.

    علی نهاوندی
    مديرگروه فقه هنر و رسانه

کليه حقوق اين سايت متعلق به مرکز فقهي ائمه اطهار (ع) است.