خطابات قانونیه؛ مهم‌ترین ابتکار اصولی امام خمینی(: درس‌های حضرت آیت‌الله حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی(

مقدّمه

بی‌تردید علم اصول فقه از مؤثرترین علوم در فهم مجموعه دین و به‌ویژه، استنباط احکام شرعی است. تسلّط بر این علم، به معنای اقتدار بر فهم کتاب الهی قرآن کریم و دست‌یابی به مراد و مقصود امامان معصوم( است. کسی که آگاهی دقیق و صحیح از این علم نداشته باشد، نه می‌تواند حق علم تفسیر را ادا نماید و نه وصول به فهم احادیث برای او ممکن است.

بدون هیچ مبالغه‌ای باید پذیرفت دانش اصول فقه، کلید فهم دین است و تحولات شگرف علمی و رشد اجتهاد شیعی در گرو تکامل و بالندگی این علم است. از این رو، مورد اهتمام ویژة فقیهان ژرف‌اندیش در طول قرون متمادی بوده و در هر عصر و دوره‌ای، عالمان و محقّقانی سخت‌کوش با تعمّق بیشتر، قواعد اصولی جدیدی بر آن افزوده‌اند و به موازات رشد علوم و نیازهای بشری، این علم نیز تکامل پیدا کرده است.

در قرون کنونی و از میان دانشمندان اصولی معاصر، حضرت امام خمینی( یکی از سرآمدترین آنان و از عالمان و اندیشمندانی است که با تلاش و جدّیت فراوان، در کنار استعداد و هوش سرشار خود، همراه با بینش جامع و عمیق نسبت به دین و جامعه بشری، توانست ابتکارات بسیار مهم و تأثیرگذاری را در این علم داشته باشد.

به خوبی می‌توان مهم‌ترین ابتکار اصولی امام خمینی( را «نظریه خطابات قانونیه» دانست. این نظریه علاوه بر راه‌گشایی و حل بسیاری از معضلات، برخی از اندیشه‌های ثابت و مستحکم دانشمندان اصول را که در طول زمان‌ها و قرون متمادی در حوزه‌های علمیه حاکم بود را منسوخ و مردود ساخت. به تعبیر فرزند شهید امام، آیت الله حاج آقا مصطفی خمینی(، این نظریه، بارقه‌ای ملکوتی بوده است که خداوند بر قلب والد ایشان افکنده است

. این نظریه، هم مباحث و قواعد اصولی متعدّد و هم فروع فقهی زیادی را تغییر می‌دهد. در این نظریه، کیفیت خطاب و چگونگی و جایگاه ملاک در احکام و نیز نحوه اراده تشریعی با دقت مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.

استاد معظّم و محقّق اندیشه‌ورز حضرت آیت‌الله آقای حاج شیخ محمّدجواد فاضل لنکرانی مدّ ظلّه العالی مباحث مرتبط با نظریه خطابات قانونیه را ضمن مباحث خارج فقه (کتاب البیع) در سال 1387ش مورد بررسی و تحلیل جامع قرار دادند که نخستین بار توسط محقّق ارجمند حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر حمید ستوده خراسانی دامت برکاته در سال 1392ش به زبان عربی با عنوان «الخطابات القانونیة رؤیة مبتکرة عند الإمام الخمینی(» تقریر و به زیور چاپ آراسته و مورد استقبال دانشوران عرصة فقاهت قرار گرفت. اکنون نیز متن فارسی درس‌گفتارهای حضرت استاد، به زبان فارسی و با قلم محقّق محترم حجت‌الاسلام والمسلمین شیخ مهدی اعلائی دامت برکاته تنظیم و تقدیم اهل تحقیق و نظر می‌شود.

اینک که به یاری خدای والا و عنایت اهل بیت عصمت و طهارت( اثر حاضر به انجام رسیده، ضمن حمد و ستایش به درگاه باری‌تعالی، از مقرّر محترم و همه عزیزان و سرورانی که در مرکز فقهی ائمّه اطهار( در به ثمر رسیدن این کتاب نقش داشتند، به ویژه مدیر محترم مرکز، حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمّدرضا فاضل کاشانی دامت برکاته تشکر و قدردانی می‌نماییم.

در خاتمه، لازم است به روح بلند و جاودانه امام خمینی( درود فرستاده و برای مؤسس مرکز فقهی، مرجع بزرگ شیعه و شاگرد برجسته امام خمینی(، حضرت آیت‌الله العظمی آقای حاج شیخ محمّد فاضل لنکرانی رضوان الله تعالی علیه که از احیاگران مکتب فقهی و اصولی آن فقیه سترگ بوده و در تبیین و گسترش نظریه خطابات قانونیه در کتاب‌ها و تألیفات و درس‌های خویش اهتمام فراوانی مبذول داشته‌اند، آرزوی علوّ درجات داشته باشیم. خداوند رحمان ایشان و اساتید بزرگشان را با پیامبر و آل پیامبر( محشور فرماید؛ إن شاء الله.

امید آن‌که این اثر مورد استقبال اندیشه‌ورزان و دانشوران عرصة فقاهت قرار گرفته و زمینه‌ساز فهم دقیق‌تر آثار علمی و تولید و توسعة نظریه‌های عمیق‌تر گردد.

سیّدجواد حسینی‌خواه

معاون پژوهشی مرکز فقهی ائمّه اطهار(

7/1/1399

. تحریرات فی الأصول، ج3، ص455.

( خطابات قانونیه؛ مهم‌ترین ابتکار اصولی امام خمینی(

فهرست مطالب (

کتابنامه (

6؆ؖاطوٙ٪ٻڌڝگۀۑۣ

اسم کتاب

عربی متن

سیاه متن

علائم فارسی

اسم کتاب‌

بسم الله

نقل روایت عربی

پاورفی 1

سیاه متن عربی