روایات فقه پزشکی (بررسی سند و دلالت)

1. حدیث مسند

11. مُعَنْعَن

21. عالی و نازل

31. مُضْمَر

41. مُعَلَّق

2. حدیث مُرسَل

12. مَرفوع

ب) تقسیم احادیث براساس شمار راویان (تعدّد سند)

1. خبر متواتر

2. خبر واحد

3. خبر مُستَفیض

4. خبر عزیز و غریب

ج) تقسیم احادیث براساس اعتبار سند

1. حدیث صحیح

2. حدیث مُوَثَّق

3. حدیث حَسَن

4. حدیث قوی

5. حدیث ضعیف

معیار حدیث ضعیف در نزد قدما و متأخران

مُهمَل

شاذ، نادر

مُختلِط

مُنکَر

متروک الحدیث

مُعَلَّل

مُضطرب الحدیث

مَقلوب

مُصَحَّف

مُدَلَّس

مُدَرَّج

د) تقسیم احادیث براساس متن

3. متشابه

5. مُکاتَب، مکاتبه و کتابت

6. حدیث قُدسی

ه) تقسیم براساس عمل به روایت

1. مقبوله (مقبول)

2. ناسخ و منسوخ

فصل دوم:

توثیقات عام /

الف) اصحاب اجماع

تعداد و اسامی اصحاب اجماع

معناشناسی صحیح‌شمردن نقل و حکایت اصحاب اجماع

ب) مشایخ ثقات

1. محمد بن ابی عمیر

حکم مراسیل محمد بن ابی عمیر

2. صفوان بن یحیی بیاع سا‌‌بری

3. احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی

ج) مشایخ اجازه

د) وکالت از سوی امام معصوم(

ه) کثرت روایت ثقات از راوی

و) وثوق به صدور به‌سبب تعدّد نقل

بخش دوم: روایات فقه پزشکی /

فصل اوّل:

اتلاف و ضمان پزشکان /

گروه نخست: ضمان طبیب جاهل (شخص جاهل در طبابت)

روایت نخست: روایت حبس پزشک جاهل

الف) بررسی سند روایت

ب) بررسی دلالت روایت

روایت دوم: حدیث عامی از پیامبر اکرم(

روایت سوم: حدیث دیگر از رسول خدا(

الف) بررسی سند دو روایت اخیر

ب) بررسی دلالت دو روایت اخیر

گروه دوم: روایات اتلاف و ضمان اجیر

روایت اوّل: صحیح حلبی از امام صادق(

1. علی بن ابراهیم

2. أبیه (ابراهیم بن هاشم)

3. ابن ابی عمیر

بازشناسی اعتبار مراسیل ابن ابی عمیر

4. حماد‌ بن عیسی

دیدگاه علمای رجال درباره حماد‌ بن عیسی

از راویان حدیث

راویان روایات حماد

روایت دوم: روایت ابی الصباح از امام صادق(

1. احمد بن محمد

2. علی بن حکم

3. اسماعیل بن ابی زیاد (سکونی)

4. ابی الصباح کنانی

روایت سوم: روایت سکونی از امام صادق(

نوفلی (حسین بن یزید)

روایت چهارم: روایت ابی الصباح از امام صادق(

1.حسین بن سعید

2. محمد‌ بن فضیل

روایت پنجم: روایت حلبی از امام صادق(

روایت ششم: روایت اسحاق‌ بن عمار از امام صادق(

1. صفار (محمد‌ بن حسن صفار)

2. حسن بن موسی الخشاب

3ݥ. غیاث بن کلوب

4. اسحاق بن عمار

گروه سوم: روایات ضمان اجیر حتی در صورت تلف

روایت نخست

روایت دوم: روایت سکونی از امام صادق(

1. محمد بن علی بن محبوب

2. محمد بن عیسی

3. عبدالله بن مغیره

روایت سوم: روایت حسن بن صالح ثوری از امام صادق(

1. حسن بن محبوب

2. حسن بن صالح ثوری

گروه چهارم: روایات عدم ضمان امین

روایت غیاث بن ابراهیم از امام صادق(

1. محمد بن یحیی خزاز

2. غیاث بن ابراهیم

گروه پنجم: روایات عدم ضمان طبیب

1. محمد بن یحیی عطار

2. محمد بن خالد برقی

3. محمد بن یحیی الخزاز

4. علاء بن یحیی مکفوف

5. اسماعیل بن حسن متطبب

1. واژه «ولی»

2. واژه «تطبب»

روایت نخست:‌ روایت ابی بصیر از امام صادق(

1. عباس بن موسی

2. یونس بن مولی علی بن یقطین (یونس بن عبدالرحمن)

3. عبدالله بن مسکان

4. ابی بصیر

5. ابی بصیر لیث بن بختری مرادی

محمد بن حسن طوسی

روایت سوم: روایت جعفر بن عثمان از امام صادق(

جعفر بن عثمان

روایت چهارم: روایت عبدالله بن سنان از امام صادق(

عبدالله بن سنان

روایت پنجم: روایت محمد بن مسلم از امام باقر(

1. حسین بن سعید اهوازی

2. فضالة بن ایوب

3.ابان بن عثمان

4. محمد بن مسلم

گروه هفتم: عدم ضمان در صورت اراده اصلاح

روایت اول: موثقه سکونی از امام صادق(

روایت دوم: روایت یونس بن عبدالرحمن از امام رضا(

احمد بن ابی عبدالله برقی

1. حسین بن سیف

2. محمد بن سلیمان

روایت سوم: عهد مالک اشتر

1. ابن جندی در سند نجاشی

2. ابوعلی بن همّام

4. هارون بن مسلم

5. حسین بن علوان

6. سعد بن طریف

7. اصبغ بن نباته

8. ابن ابی جید

9. حسن بن ظریف

10. محمد بن حسن (ابن ولید)

نقد استدلال

جمع‌بندی و نتایج فصل

بررسی روایت‌های مرتبط با باروری /

گفتار نخست: روایات احتیاط درباره فروج

1. صحیحه شعیب حداد

1. حسین بن سعید

2. نضربن سوید

3.محمد بن ابی حمزه ثمالی

4. شعیب الحداد

2. صحیحه علاء بن سیابه

1. علی بن حسان

2. علی بن عقبه

3. مُوسَی بن أُکَیلٍ النُّمَیرِی

4. علَاءِ بن سَیابَةَ

3. صحیحه ابی بصیر اسدی

اݥلف) بررسی سند روایت

هشام بن سالم

نقد و بررسی

4. صحیحه مسعدة بن زیاد

1. محمد بن احمد بن یحیی

2. هارون بن مسلم

3. مسعدة بن زیاد

روایت‌های مستند نظریه واجب‌نبودن احتیاط در فروج

5. صحیحه عمر بن حنظله

1. علی بن حکم

2. عمر بن حنظله

6. صحیحه عبدالعزیز بن مهتدی

الف) بررسی سندی

عبدالعزیز بن المهتدی

جمع‌بندی

گفتار دوم: روایت‌های مرتبط به باروری پزشکی

روایت نخست: روایت علی بن ‌سالم

1. عثمان بن عیسی کلابی

2. علی بن سالم

روایت دوم: روایت امام صادق( از پیامبر(

1. محمد بن الحسن بن احمد بن الولید

2. سعد بن عبدالله بن ابی خلف الاشعری القمی ابوالقاسم

3. قاسم بن محمد

4. سلیمان بن داوود منقری اصفهانی

روایت سوم: روایت اسحاق بن عمار

1. ابی عبدالله رازی

2ݥ. حسن بن علی بن ابی حمزه بطائنی

3. اسحاق بن عمار

بݥ) بررسی دلالت روایت

روایت چهارم: روایت عمار بن موسی

1. احمد بن الحسن

2. عمرو بن سعید

3. مُصَدِّقِ بن صَدَقَةَ

4. عَمَّارِ بن مُوسی

نتیجه کلی از این دسته روایات

روایاتِ بیان‌گرِ حکمت حرمت زنا

روایت پنجم: روایت محمد بن سنان

1. علی بن احمد

2. محمد بن ابی عبدالله

3. محمد بن اسماعیل

4. علی بن العباس

5. قاسم بن ربیع صحاف

6. محمد بن سنان

ب) بررسی دلالت این‌گونه روایات

نتیجه و دیدگاه برگزیده

گفتار سوم: روایت‌های موهم جواز تلقیح

روایت نخست: معلی بن خنیس از امام صادق(

معلی بن خنیس

نقد و بررسی استدلال

روایت دوم: اسحاق بن عمار از امام صادق(

بررسی کلی روایت‌های نهی‌کننده

فصل سوم :

تعیین جنسیت /

الف) بررسی ملاک‌های جنسیت

1. ملاک ادرار

روایت اول

1. ابوعلی الاشعری

2. محمد بن عبدالجبار

3. فضل بن شاذان

داوود بن فرقد

روایت دوم: روایت طلحة بن زید از امام صادق(

طلحة بن زید

2. سبقت بول از مجرای زنانه یا مردانه

3. تأخیر قطع بول از مجرای زنانه یا مردانه

4. شمارش دنده‌ها

روایت محمد بن قیس

5. ملاک احتلام، حیض و چگونگی بول کردن

ب) اعتبار تعیین جنسیت پزشکی از نگاه فقه

فصل چهارم:

راه‌های پیش‌گیری از بچه‌دار‌‌شدن (روایات عزل) /

دسته اول: روایات حرمت عزل

روایت اول: روایت یعقوب جعفری از امام کاظم(

1. محمد بن علی بن بابویه صدوق(

2. قاسم بن یحیی

3. حسن بن راشد

4. یعقوب جعفی (جعفری)

روایت دوم: صحیحه محمد بن مسلم

علاء بن رزین

دیدگاه نخست: «اکره» به معنای کراهت مصطلح

دیدگاه دوم: «اکره» به معنای مبغوضیت تحریمی (حرمت)

نقد و بررسی دیدگاه‌ها و نظریه برگزیده

روایت سوم: روایت مفضل بن عمر از امام صادق(

حسین بن حمدان خصینی

دسته دوم: روایات جواز عزل

روایت اول: روایت محمد بن مسلم

روایت دوم: روایت عبدالرحمن بن ابی‌عبدالله(‌

1. حسن بن علی بن فضال تیمی

2. عبدالله بن بکیر

3. عبدالرحمن بن ابی عبدالله

روایت سوم: روایت عبدالرحمن حذاء

ابوعلی اشعری

محمد بن عبدالجبار

روایت چهارم: روایت دیگر محمد بن مسلم

روایت پنجم: روایت ابی بصیر

1. سعد بن عبدالله

2. محمد بن الحسین بن أبی الخطاب

3. محمد بن عیسی بن عبید

روایت ششم: روایت دیگر محمد بن مسلم

1. احمد بن محمد عاصمی

2. علی بن حسن بن فضال

3ݥ. یعقوب بن سالم

روایت هفتم: روایت سعید بن اسماعیل

دسته سوم: روایات دال بر حرمت عزل در همسر دائم

روایت اول: روایت دعائم‌

روایت دوم: روایت دیگر از دعائم‌

روایت سوم: صحیحه محمد بن مسلم‌

بررسی دلالت: «انی اکره ذلک» بر حرمت

جمع میان روایات دسته سوم

فصل پنجم:

روایات درمان /

گفتار اول: مشروعیت درمان

روایت اول: روایت محمد بن مسلم از امام باقر(

1. الحسین بن بسطام و برادرش ابی عتاب

2. جعفر بن عبدالواحد

3. عاصم بن حمید حناط حنفی

روایت دوم: روایت جابر از پیامبر اکرم(

حسن بن ظریف بن ناصح

روایت سوم: ابراهیم بن محمد از امام عسکری(

روایت چهارم: روایت یونس بن یعقوب از امام صادق(

یونس بن یعقوب

روایت پنجم: روایت اسماعیل بن متطبب از امام صادق(

روایت ششم: روایت دیگر یونس بن یعقوب

اݥبراهیم بن مسلم

عبدالرحمن بن ابی نجران

روایت هفتم: روایت زیاد بن ابی حلال از امام صادق(

زیاد بن ابی حلال

نتیجه‌گیری

گفتار دوم: درمان با داروهای ممزوج با شراب

روایت اول: روایت عمر بن اذینه

عمر بن اذینه

روایت دوم: روایت حلبی از امام صادق(

احمد بن ادریس قمی (ابوعلی اشعری)

روایت سوم: علی بن رئاب از حلبی از امام صادق(

علی بن رئاب

سهل بن زیاد آدمی

الف) أحمد بن محمد بن خالد برقی کوفی

اصل جرح سهل بن زیاد آدمی

روایت چهارم: روایت عمر بن یزید از امام صادق(

1. محمد بن عبدالله بن مهران

2. اسماعیل بن یزید

3. عمر بن یزید

روایت پنجم: روایت اسماعیل بن محمد

ابراهیم بن محمد

فضالة بن ایوب

اسماعیل بن محمد

روایت ششم: روایت قائد بن طلحه از امام صادق(

عبدالله ارجانی (حسین بن عبدالله بن بکیر ارجانی)

مالک مسمعی

قائد بن طلحة (فائت بن طلحة)

روایت هفتم: روایت ابی بصیر از امام صادق(

محمد بن الحسن الطائی الرازی

ابراهیم بن خالد

عبدالله بن وضاح

اسباط بن سالم

روایت نهم: روایت علی بن جعفر از امام صادق(

علی بن جعفر

روایت دهم: صحیحه حلبی از امام صادق(

عبدالله بن جعفر حمیری

روایت یازدهم: روایت ابی بصیر از امام صادق(

محمد بن علی بن حسین (شیخ صدوق()

علی بن حاتم

محمد بن عمر جرجانی

علی بن محمد بن زیاد

احمد‌بن فضل

روایت سیزدهم: روایت تفسیر عیاشی از امام صادق(

1. محمد بن مسعود بن محمد بن عیاشی سلمی سمرقندی

2. سیف بن عمیرة

چرایی و چگونگی حکومت قاعده اضطرار بر ادله حرمت

تحلیل روایات به‌صورت جزئی و دقیق

فصل ششم:

سقط جنین /

روایات حرمت اسقاط نطفه

روایت اول: روایت اسحاق بن عمار از امام رضا(

روایت دوم: روایت رفاعه از امام صادق(

رفاعة‌ بن موسی النخاس

روایت سوم: روایت ابی عبیده از امام صادق(

ابی عبیده (زیادة‌ بن عیسی أبوعبیده حذاء)

روایت چهارم: مرسله شیخ مفید از امیر مؤمنان(

الف) بررسی سندݥ روایت

روایت پنجم: روایت ابن مسکان از امام صادق(

روایت ششم: روایت امیرمؤمنان(

حسن بن جهم

ظریف بن ناصح

بررسی کتاب‌ ظریف بن ناصح

روایت هشتم: روایت سعید بن مسیب از امام سجاد(

عبدالله بن غالب اسدی

غالب بن هذیل

سعید بن مسیب

عدم ثبوت قصاص به‌علت عدم بیان آن در روایات

نقدݥ استدلال

فصل هفتم:

کالبد‌شکافی و تشریح /

روایات اول: حرمت هتک احترام میت

روایت دوم: صحیحه صفوان از امام صادق(

روایت سوم: صحیحه مسمع از امام صادق(

مسمع بن عبدالملک

نقد استدلال به روایات پیش‌گفته

ب) روایات حرمت مثله‌کردن

روایت اول:‌ صحیحه ابی حمزه ثمالی از امام صادق(

راه اول: وجود سند در دیگر منابع

راه دوم: عرضه بر قرآن کریم

راه سوم: اعتماد به شخصیت علمی والای سید رضی

راه چهارم: شهرت

راه پنجم: ادعای تواتر یا استفاضۀ نهج‌البلاغه

راه ششم: مقبوله‌بودن نهج‌البلاغه

راه هفتم: عظمت محتوایی

راه هشتم: سبک‌شناسی

راه نهم: تجمیع قرائن

جمع‌بندی ونقد و بررسی

فصل هشتم:

معاینه و درمان به‌وسیله پزشک از جنس مخالف /

روایت اول: روایت ابوحمزه ثمالی از امام باقر(

ابی حمزه ثمالی

حکم معاینه و درمان پزشک در صورت اضطرار بیمار

نظریه حاج شیخ عبدالکریم حائری(

نقد و بررسی دیدگاه حاج شیخ عبدالکریم(

دیدگاه مرحوم آیت‌الله حکیم(

نقدݥ و بررسی دیدگاه آیت‌الله حکیم(

دیدگاه برگزیده

روایت دوم: روایت وهب بن وهب از امام صادق(

وهب بن وهب

فصل نهم:

اضرار به نفس و دیگران /

گفتار اول: اضرار در حد کمتر از مرگ

روایت اول: حدیث لاضرر

نقد و بررسی استدلال پیشین

تحلیل روایت با توجّه به دیدگاه‌ها در «لاضرر»

روایت دوم: روایت محمد بن حسین از امام عسکری(

محمد بن عذافر

عذافر بن عیسی الخزاعی

تحلیل بحث سندی

اشکالات مطرح در این روایت

اشکال نخست: عدم تأسیسی بودن روایت

نقد اشکال

اشکال دوم: انصراف روایت به چهار مورد بیان شده

نقد اشکال نخست

نقد اشکال دوم آیت‌الله خویی(

نقد اشکال سوم آیت‌الله خویی(

نقد اشکال چهارم

رݥوایت چهارم: روایت طلحة بن زید از امام صادق(

روایت پنجم: روایت محمد بن ابی نصر از امام رضا(

نقد و بررسی دلالت یاد شده

روایت ششم: روایت اسحاق بن عبدالعزیز از امام صادق(

عثمان بن عیسی

اسحاق بن عبدالعزیز الکوفی

گفتار دوم: حفظ نفس از خطر مرگ

روایت اول: روایت ابی ولاد از امام صادق(

روایت دوم: روایت امام صادق(

روایت سوم: روایت ناجیه از امام باقر(

1. محمد بالحسین بن ابی الخطاب

2. ناجیة بن ابی عمار

بررسی دلالت روایات حرمت قتل نفس به‌صورت مجموعی

روایت چهارم: روایت امام باقر( از امیر مؤمنان(

عباس بن معروف

روایت ششم: روایت ابی حمزه ثمالی از امام صادق(

یعقوب بن یزید

شعیب عقرقوفی ابویعقوب

فصل دهم:

افشای اسرار بیماران /

گروه نخست: روایات ارشادی و اخلاقی

روایت نخست: روایت علی بن جعفر از امام کاظم(

روایت دوم: روایت امام سجاد(

روایت سوم:‌ روایت امام صادق(

روایت چهارم: روایت امام رضا(

روایت پنجم: روایت دیگر امام صادق(

گروه دوم: روایات دال بر تحریم افشای اسرار

روایت نخست: روایت امیر مؤمنان علی(

الف)‌ بررسی سند روایت

نقد و بررسی یک اشکال

1. ادله حرمت خیانت در أمانت

روایت اول: روایت امام باقر( از پیامبر(

2. ادله تحریم غیبت

روایت نخست: روایت محمد بن مسلم از امام صادق(

الف) مفهوم‌شناسی غیبت

ب) تحلیل معانی و ارکان غیبت

1. قصد انتقاص

2. عیب و نقصان‌بودن

3. ناراحت‌شدن از بیان عیوب

4. مخفی‌بودن نقص و بیماری

دیدگاه امام خمینی(

1. بیماری‌های مخفی و پنهان

2. بیماری‌های ظاهری و آشکار

3. افشای اسرار در سایه ادلۀ حرمت هجو

روایت نخست: روایت ابی مریم از امام باقر(

روایت دوم: روایت اسحاق بن عمار از امام باقر(

روایت اول: روایت زید از امام صادق(

حسین بن مختار

زید شحام

روایت دوم: روایت حذیفة بن منصور از امام صادق(

حذیفة بن منصور

روایت سوم: روایت ابن بکیر از امام صادق(

روایت چهارم: روایت زراره از امام باقر(

روایات مفسِّر آیه

روایت اول: روایت هشام از امام صادق(

روایت دوم: روایت محمد بن فضیل از امام کاظم(

1. یحیی بن مبارک

2. عبدالله بن جبله کنانی

3. محمد بن فضیل

گروه ششم: حرمت افشای اسرار به‌علت حرمت تجسس

دسته اول: نهی از جست‌وجوی عیوب دیگران

علی بن نعمان الأعلم

علی بن اسماعیل

احمد بن محمد الحجال

دسته دوم: نهی از تفحص در خانۀ مؤمنان

تحلیل روایات پیشین

دسته چهارم: روایات لزوم حفظ حریم اشخاص

روایت حق همسایه

نتیجه‌گیری و تحلیل کلی

روایت نخست: روایت هشام بن سالم

روایت دوم: روایت مفضل بن عمر

روایت نخست: روایت معاویه بن عمار از امام صادق(

روایت دوم: روایت معلی بن خنیس از امام صادق(

فصل یازدهم:

روایات عیوب باعث فسخ نکاح /

روایات حصر عیوب

روایت نخست: روایت حلبی از امام صادق(

روایت دوم: روایت دوم حلبی از امام صادق(

سه اشکال صاحب مدارک به این حدیث

نقد و بررسی اشکالات پیشین

روایت سوم: خبر رفاعه‌ از امام صادق(

روایت چهارم: روایت عبدالرحمن از امام صادق(

روایت پنجم: روایت دیگر عبدالرحمن از امام صادق(

ب) بررسی دلالت دو روایت

روایات بیانگر ویژگی‌های متفاوت

روایت نخست: روایت محمد بن مسلم از امام باقر(

روایت سوم: روایت داوود بن سرحان

روایت چهارم: روایت حلبی از امام صادق(

روایت پنجم‌: روایت ابی الصباح کنانی

روایت اول: معتبره ابی عبیده از امام باقر(

روایت دوم: معتبره داوود بن سرحان

عیب عدم امکان حمل

روایت ابی صباح از امام صادق(

تدلیس در عیوب نکاح

روایت حلبی از امام صادق(

روایت محمد بن مسلم از امام باقر(

تدلیس در عیوب ویژه

روایت تدلیس رتقاء

خیار زن در فسخ نکاح

1. فسخ نکاح به‌سبب ناتوانی مرد از همبستری

روایت نخست: روایت ابی بصیر مرادی از امام صادق(

روایت دوم: روایت عمار بن موسی از امام صادق(

2. فسخ نکاح به‌سبب خصاء

روایت سماعه از امام صادق(

حسن بن سعید

زرعة بن محمد

سماعة بن مهران

3. فسخ نکاح به ‌سبب عنن

تشخیص عیوب به‌کارشناسی زنان

روایت علی بن ابی حمزه بطائنی

4. فسخ نکاح به‌سبب جنون

روایت علی بن ابی حمزه از امام کاظم(

فصل دوازدهم:

ملاک بکارت /

ملاک‌های بکارت

روایت اول: روایت امیرمؤمنان(

سعد بن سعد بن احوص

روایت سوم: روایت حلبی از امام صادق(

روایت پنجم: روایت ابراهیم بن میمون از امام صادق(

حمید بن مثنی (ابی المغراء)

ابراهیم بن میمون

رݥوایت ششم: روایت علی بن جعفر از امام کاظم(

فصل سیزدهم:

روایات وظایف دولت و دیگران در برابر بیماران /

روایت نخست: وجوب پاسخ به اغاثه مضطر

روایت دوم: حدیث وجوب اهتمام به امور مسلمانان

معنای «امور المسلمین» در روایات

روایت سوم: روایت موسی بن بکر از امام کاظم(

جمع‌بندی و نتایج پژوهش

فهرست منابع

پیش‌درآمد