نقل بهمعنا در احادیث: چالشها و آثار استنباطی، مرتضی رادمهر
-
معرفی اثر:
سرشناسه: رادمهر، مرتضی، 1368
عنوان و نام پدیدآور: نقل بهمعنا در احادیث: چالشها و آثار استنباطی، مرتضی رادمهر
مشخصات نشر: قم: مرکز فقهی ائمه اطهار(، 1404ش
مشخصات ظاهری: 165ص
وضعیت فهرستنویسی: فیپا
یادداشت: کتابنامه: ص ]153[ 165 ؛ همچنین به صورت زیرنویس
موضوع: لفظ و معنا (اصول فقه) Term and meaning (Islamic law)*
احادیث شیعه نقد و تفسیر Hadith (Shiites) - Texts - Criticism, interpretation, etc
حدیث نقد و تفسیر Hadith - Criticism, interpretation, etc
مباحث الفاظ Semantics (Islamic law)
ردهبندی کنگره: 3/ 165
BP
ردهبندی دیویی: 312/ 297
شماره کتابشناسی ملی: 10302405
ناشر: مرکز فقهی ائمه اطهار( (
شمارگان: 100 نسخه
صفحهآرا: صفر علی اخلاقی
طراح جلد: حمیدرضا پورحسین
-
فهرست مطالب:
1. 1. گفتار اوّل: مفاهیم
1. 1. 1. مفهوم لفظ و معنا
1. 1. 2. دلالت و ظهور
1. 1. 5. اصطلاح نقل بهمعنا
1. 2. گفتار دوم: کلیات
1. 2. 1. انواع دلالت
1. 2. 2. وجود زبان معیار در زمان صدور روایات
فصل دوم: مشروعیت نقل بهمعنا در احادیث
2. 1. گفتار اوّل: اقوال عالمان
2. 1. 1. مشروعیت نقل بهمعنا در نگاه عالمان شیعه و سنی
2. 1. 2. شرایطی که برخی عالمان برای مشروعیت نقل بهمعنا بیان کردهاند
2. 2. گفتار دوم: ادله عقلی مشروعیت نقل بهمعنا
2. 2. 1. عدم قدرت بر نقل عین الفاظ
2. 2. 2. تفاوت گویشها در شهرکهای اردوگاهی
2. 2. 3. حقیقت لفظ
2. 3. گفتار سوم: ادله نقلی مشروعیت نقل بهمعنا
2. 3. 2. روایات
2. 3. 3. قاعده لا حرج
2. 3. 4. سیره عقلاء
2. 3. 5. ارتکاز و سیره متشرعه
2. 4. گفتار چهارم: ادله عدم مشروعیت نقل بهمعنا
2. 4. 1. روایات
2. 4. 2. عدم تحقق شرط جواز
2. 4. 2. 1. نقد قرینه اول
2. 4. 2. 2. نقد قرینه دوم
2. 4. 3. استلزام تقلید مجتهد از مجتهدی دیگر
2. 4. 4. توقیفی بودن شریعت
2. 5. گفتار پنجم: مشروعیت نقل بهمعنا در نقل روایات خاص
2. 5. 1. مشروعیت در نقل ادعیه، زیارات و روایات عقود و ایقاعات
2. 5. 2. مشروعیت نقل بهمعنا در نقل روایات کتاب(مُصنَّف)
2. 6. گفتار ششم: مقتضای اصل عملی در مشروعیت نقل بهمعنا
جمعبندی فصل دوم
فصل سوم: وقوع نقل به معنا در احادیث شیعه
3. 1. گفتار اول: چگونگی بیان، ثبت و انتقال احادیث شیعه
3. 1. 1. چگونگی بیان احادیث توسط معصومان
3. 1. 2. چگونگی ثبت احادیث توسط راویان
3. 1. 3. چگونگی انتقال احادیث توسط راویان
3. 2. گفتار دوم: نمونههایی از روایات نقل بهمعنا شده در منابع شیعی؛
3. 2. 1. نمونههایی از احادیث نقل به معنا شده به عقیده برخی عالمان
3. 2. 2. نمونههایی از احادیث نقل به معنا شده
3. 2. 3. عوامل وقوع نقل بهمعنا
3. 3. گفتار سوم: شیوع نقل بهمعنا در احادیث شیعه
3. 3. 1. قائلان به شیوع نقل بهمعنا
3. 3. 2. شواهد شیوع نقل به
3. 4. گفتار چهارم: مقتضای اصل عملی در مسئله
جمعبندی فصل سوم
فصل چهارم: آثار نقل بهمعنا بر استنباط
4. 1. گفتار اوّل: تأثیر بر علم اصول فقه
4. 1. 1. بحث استصحاب
4. 1. 1. 1. حجّیت الفاظ روایات استصحاب
4. 1. 1. 2. تشخیص استصحاب تعلیقی
4. 1. 1. 3. تشخیص استصحاب موضوع اتصافی و مرکّب
4. 1. 1. 4. شناخت معروض مستصحب بنا بر مبنای «لسان دلیل»
4. 1. 2. بحث علاج تعارض ادله
4. 1. 2. 1. تعارض أظهر و ظاهر
4. 1. 2. 1. 1. تعارض منطوق و مفهوم
4. 1. 2. 1. 2. تعارض عام و مطلق
4. 1. 2. 2. تعارض استصحابین
4. 1. 2. 3. تعارض روایت منقول بهلفظ و روایت منقول بهمعنا
4. 1. 2. 4. تعارض دو روایتی که راوی یکی أفقه است
4. 1. 3. بحث تبعیت مدلول التزامیاز مطابقی
4. 1. 4. بحث لسان آبی از تخصیص
4. 2. گفتار دوم: تأثیر بر برخی علوم دیگر
4. 2. 1. علم رجال
4. 2. 2. علم درایه
4. 2. 2. 1. بحث اضطراب در متن حدیث
4. 2. 2. 2. بحث اختلاف و تعارض بین احادیث
جمعبندی فصل چهارم
نتیجهگیری نهایی
کتابنامه
-
مقدمه:
پیشگفتار
مقدّمه علمی
از مهمترین منابع شیعیان در استنباطِ نظر شارع، احادیث معصومان(اند که در کتب مختلف حدیثی و جوامع گوناگون، توسط محدّثان گردآوری شدهاند. این احادیث در امر استنباط نقش بهسزایی دارند و فهم نادرست از آنها قطعا بهیقین حکم استنباط شده را تحت تأثیر قرار میدهد.
از طرفی برخی عالمان گاهی در مقام استنباط، به الفاظ مذکور در روایت توجه میکنند و بر اساس اینکه اینلفظ با این هیئت آمد و لفظی دیگر نیامد، حکم صادر میکنند. به عبارت دیگر بر روی یکایک الفاظ دقت ویژه میکنند و حتی نصوصیت و ظهور را بر اساس آن به معصوم
نسبت میدهند.
اما روایات مثل قرآن نیستند، زیرا صدور عین الفاظ آنها از شارع یقینی نیست و این احتمال وجود دارد که روایات موجود عین الفاظی نباشند که معصوم
بیان نمود. راوی ثقه ممکن است کلام حضرت را نقل بهمعنا کرده باشد. اتفاقاً احادیثی بر جواز این عمل وارد شده است که احتمال وقوع این امر را تقویت میکند. از طرفی چهبسا در مقام استنباط بر لفظی خاص در روایت استدلال شود که در صورت نقل بهمعنا شدن آن روایت این استدلال مخدوش گردد. در نتیجه نقل بهمعنا شدن یک روایت بر امر استنباط تأثیرگذار است. در نهایت این سؤال مطرح میشود که مقوله نقل بهمعنا در احادیث چگونه است و چه تأثیری بر امر استنباط میگذارد.
برای حل این مسئله ابتدا باید مشروعیت نقل بهمعنا در احادیث و شرایط و توضیحات آن بر اساس ادله شرعی بررسی شود. سپس لازم است موارد وقوع نقل بهمعنا در احادیث رصد گردد تا میزان احتمال عقلایی اینکه یک روایت نقل بهمعنا شده باشد روشن شود. در نهایت نیز باید تأثیر وقوع نقل بهمعنا بر امر استنباط واکاوی شود، چرا که از ثمرات بسیار مهمِ مشروعیت و وقوع نقل بهمعنا در احادیث است.
در بحث نقل حدیث مباحث مختلف دیگری نیز قابل طرح است، مثل نقل بهمضمون، ترجمه و تقطیع حدیث. ولی هیچیک از اینها در کتاب حاضر بررسی نمیشوند. تمرکز این کتاب بر مبحث نقل بهمعنا است و مراد از آن نیز کمی دیگر در فصل اول کتاب بیان خواهد شد.
در میان عالمان شیعه اوّلینبار شیخ طوسی در بحث تعارض ادله به مسئله نقل بهمعنا اشاره کرد.
بعد از آن محقق حلی به این مسئله پرداخت
و علامه حلی نیز به این مسئله ورود کرد.
سپس عالمانی همچون شهید ثانی،
علامه مجلسی،
حسین بن عبد الصمد عاملی (پدر شیخ بهایی)،
میرزای قمی،
عبد اللّه مامقانی
و سید محمد کوهکمری
در این رابطه بهشکل مبسوطتر بحث نمودند. عالمان اهل سنت نیز به این مسئله پرداختند. بهنظر میرسد که قدیمیترین نگارشهای اهل سنت در این زمینه مربوط به ماوردی(متوفی 450ق) است.
از حیث کمیّت هم عالمانی مثل خطیب بغدادی بهطور مفصل در مورد نقل بهمعنا بحث کردند.
فایده کتاب حاضر نسبت به نگارشهای متعددی که در زمینه نقل بهمعنا صورت گرفته است، ضمن بررسی مستوفای مشروعیت نقل بهمعنا در احادیث، در این است که میزان وقوع نقل بهمعنا در احادیث شیعه واکاوی میشود و تعداد قابل توجه از روایات نقل بهمعنا شده همراه با بیان تغییرات احصاء میگردد. افزون بر آن، تأثیرات وقوع نقل بهمعنا بر علومی مثل اصول فقه و رجال و درایه بیان میشود. این در حالی است که پیشتر به این امور اصلاً پرداخته نشده یا به بیان اجمالی بسنده شده است.
اوّلویت و ضرورت این بحث به این دلیل است که اگر وقوع نقل بهمعنا و تأثیر آن بر امر استنباط اثبات شود، استنباط حکم شرعی در برخی موارد تحت الشعاع قرار میگیرد. به عبارت دیگر حل مسئله نقل بهمعنا بیانگر مرز بین حق و باطل در فهم متون دینی خواهد بود و رویکرد فعلیما نسبت به احادیث در برخی علوم اسلامی را مورد نقد قرار خواهد داد. هدف از این تحقیق نیز بیان زوایای مختلف نقل بهمعنا بهشکل مستوفا با عنایت به تأثیر آن بر امر استنباط و در نهایت انتخاب روشی صحیح در مواجهه با احادیث معصومان( است تا در مسیر فهم این دسته از متون دینی خطایی صورت نگیرد.
در پایان این مقدمه و پیش از ورود به فصلهای کتاب، بر خود وظیفه میدانم مراتب سپاس و قدردانی خویش را تقدیم دارم به مرکز فقهی ائمه اطهار( که به همّت مرجع بزرگوار، مرحوم آیتاللّٰه العظمی فاضل لنکرانی( تأسیس شد و اینک به دست فرزند خلف صالح ایشان، حضرت آیتاللّٰه حاج شیخ محمدجواد فاضل لنکرانی(، استمرار برکات یافته است. از این نهاد علمیِ وزین، که با فراهم آوردن امکانات لازم، زمینۀ تکمیل و انتشار این اثر را مهیا ساخت، صمیمانه سپاسگزارم. همچنین لازم میدانم از جناب حجتالاسلام و المسلمین محمدرضا فاضل کاشانی، مدیر محترم مرکز، و نیز جناب حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمدعلی قاسمی، معاون پژوهشی مرکز فقهی ائمه اطهار(، صادقانه تشکر نمایم.
در پایان، این اثر ناچیز را با همۀ کاستیهایش، با عشق و خضوع، تقدیم میکنم به پیشگاه نورانی حضرت ولیّ عصر(؛باشد که مقبول درگاهش افتد.
مرتضی رادمهر
16 محرم الحرام1447
. «إذا کان أحد الراویین یروی الخبر بلفظه و الآخر بمعناه ینظر فی حال الّذی یرویه بالمعنی، فإن کان ضابطاً عارفاً بذلک فلا ترجیح لأحدهما علی الآخر، لأنه قد أبیح له الروایة بالمعنی و اللفظ معا فأیهما کان أسهل علیه رواه. و إن کان الّذی یروی الخبر بالمعنی لا یکون ضابطاً للمعنی، أو یجوز أن یکون غالطاً فیه، ینبغی أن یؤخذ بخبر من رواه اللفظ»(العدة فی الأصول: ج 1 ص 152).
. «المسألة الرابعة: یجوز روایة الخبر بالمعنی، بشرط أن لا تکون العبارة الثانیة قاصرة عن معنی الأصل، بل ناهضة بجمیع فوائدها»(معارج الأصول: ص 220).
. «و الأقرب: عدم اشتراط نقل اللفظ، مع الإتیان بالمعنی کُمّلاً، لأنّ الصحابة لم ینقلوا الألفاظ کما هی، لأنهم لم یکتبوها، و لا کرروا علیها مع تطاوّل الأزمنة»(مبادی الوصول إلی علم الأصول: ص 210.
. ر.ک: الرعایة فی علم الدرایة: ص 310 - 321.
. ر.ک: بحار الانوار: ج 2 ص 163 - 165.
. ر.ک: وصول الاخیار الی اصول الاخبار: ص 152 - 158.
. ر.ک: القوانین المحکمة فی الأصول: ج 2 ص 522 - 528.
. ر.ک: مقباس الهدایة، ج2، ص278 - 298.
. ر.ک: کتاب البیع: ص 453 - 455.
. ر.ک: الحاوی الکبیر: ج 16 ص 95 - 98.
. ر.ک: الکفایة فی علم الروایة: ص 167 - 211.
/ بررسی فقهی اقناع مخاطب در رسانههای جمعی
/ نقل به معنا در احادیث؛ چالشها و آثار استنباطی
اسم کتاب فهرست منابع
نقل قول Char
متن بعد از تیتر
تقل قول متن عربی
تقل قول متن عربی Char
آیه در نقل قول
عدد در متن
عربی در متن
صلی در متن
علیه در متن
کتاب باورقی عربی
کتاب در پاورقی فارسی
کتابنامه
کتابنامه بلد
متفرقه (علائم)
متفرقه (عنوان)
متفرقه (عنوان2)
نرمال خط اول
هیدینک دو در کادر2
هیدیک دو در کادر 2 سطر اول
هیدینک یک در کادر
پرانتز گلدار و ستاره بین آیات
عربی در نقل قول
نرمال شماره دار ضمیمه
نرمال شماره دار
نرمال شماره دار Char
هیدینک سه در کادر
مصرع دوم شعر چپ چین
مصرع اول شعر
پرانتز گل دار در پاوررقی
سال وفات در متن
تشدید لالا
تیتر اصلی عنوان
شماره ای
کتابنامه2
هیدینک دو در کادر
واژه نامه
اسم کتاب
تیتر عنوان2
سرشناسه معمولی
سرشناسه وسط چین بلد
سرشناسه وسط چین معمولی
تیتر عنوان3
تیتر بین دو خط در صفحه شناسه
سرشناسه بلد بالای صفحه
کتاب پاورقی
کتاب پاورقی Char
اعداد با فونت آی آر لوتوس
آیه در پاورقی
تیتر نویسنده بعد از دو خط
خط تیره پاورقی
عدد برای فارسی در پاورقی
عدد برای فارسی در متن
عدد برای فارسی در نرمال ضمیمه
عربی در پاورقی
عنوان در متن نقل قول
کتابنامه انکلیسی
کروشه پاورقی
منابع و ماخذ انگلیسی
سؤالات درسی
سؤالات درسی Char
نقل قول عربی
هیدینک 1در کادر تشکر
هیدینک 2 در کادر تشکر
کتابنامه 1
سیاه وسط
سال وفات متن
سال وفات متن Char
علائم پاورقی
علائم پاورقی Char
قرآن پاورقی
قرآن پاورقی Char
فاصله کمتر
پاورقی نزدیک
پاورقی آدمج
پاورقی آدمج Char
تاریخ متن
تاریخ متن Char
استشهاد متن
استشهاد متن Char
خلاصه اینکه
خلاصه اینکه Char
استشهاد قرآن
استشهاد قرآن Char
!متن اهداف، چکیده و پژوهش با شماره
متن جدید
متن جدید Char
استشهاد عربیان
استشهاد عربیان Char
تیتر کریم
تیتر کریم Char
استشهاد عربیک
استشهاد عربیک Char
استشهاد عربی13
استشهاد عربی13 Char
نیریزی قرآن
نیریزی قرآن Char
#متن اهداف، چکیده و پژوهش بدون شماره
لیست متن
لیست پاورقی
تیتر کریم کوچک
تیتر کریم کوچک Char
ترجمه عربیک
ترجمه عربیک Char
تیتر کریم 3
تیتر کریم 3 Char
احادیث و آیات متن
احادیث و آیات متن Char
نقل قول1
احادیث و آیات پاورقی