نقل به معنا در احادیث

فهرست مطالب

پيش‌درآمد.................................................................... 5

مقدّمه علمی................................................................ 13

فصل اوّل: مفاهیم و کلّیات................................................ 17

1.‌ 1. گفتار اوّل: مفاهیم................................................... 17

1.‌ 1. 1. مفهوم لفظ و معنا............................................. 17

1.‌ 1. 2. دلالت و ظهور............................................... 19

1.‌ 1. 3. ترادف........................................................ 20

1.‌ 1. 4. ترجمه......................................................... 23

1.‌ 1. 5. اصطلاح نقل به‌معنا.......................................... 25

1.‌ 2. گفتار دوم: کلیات.................................................... 27

1.‌ 2. 1. انواع دلالت................................................... 27

1.‌ 2. 2. وجود زبان معیار در زمان صدور روایات................. 30

فصل دوم: مشروعیت نقل به‌معنا در احادیث............................ 33

مقدمه....................................................................... 33

2.‌ 1. گفتار اوّل: اقوال عالمان............................................ 35

2.‌ 1. 1. مشروعیت نقل به‌معنا در نگاه عالمان شیعه و سنی........ 35

2.‌ 1. 2. شرایطی که برخی عالمان برای مشروعیت نقل به‌معنا بیان کرده‌اند         37

2.‌ 2. گفتار دوم: ادله عقلی مشروعیت نقل به‌معنا........................ 41

2.‌ 2. 1. عدم قدرت بر نقل عین الفاظ................................. 41

2.‌ 2. 2. تفاوت گویش‌ها در شهرک‌های اردوگاهی.................. 42

2.‌ 2. 3. حقیقت لفظ.................................................... 44

2.‌ 3. گفتار سوم: ادله نقلی مشروعیت نقل به‌معنا........................ 46

2.‌ 3. 1. قرآن.......................................................... 46

2.‌ 3. 2. روایات........................................................ 48

2.‌ 3. 3. قاعده لا حرج................................................. 58

2.‌ 3. 4. سیره عقلاء................................................... 59

2.‌ 3. 5. ارتکاز و سیره متشرعه..................................... 61

2.‌ 3. 6. اجماع......................................................... 63

2.‌ 4. گفتار چهارم: ادله عدم مشروعیت نقل به‌معنا...................... 65

2.‌ 4. 1. روايات........................................................ 65

2.‌ 4. 2. عدم تحقق شرط جواز........................................ 77

2.‌ 4. 2. 1.  نقد قرینه اول........................................... 79

2.‌ 4. 2. 2.  نقد قرینه دوم........................................... 85

2.‌ 4. 3. استلزام تقلید مجتهد از مجتهدی دیگر....................... 86

2.‌ 4. 4.  توقیفی بودن شریعت........................................ 87

2. 5. گفتار پنجم: مشروعیت نقل به‌معنا در نقل روایات خاص.......... 89

2.‌ 5. 1. مشروعیت در نقل ادعیه، زیارات و روایات عقود و ایقاعات 89

2.‌ 5. 2. مشروعیت نقل به‌معنا در نقل روایات کتاب(مُصنَّف)...... 91

2. 6. گفتار ششم: مقتضای اصل عملی در مشروعیت نقل به‌معنا....... 95

جمع‌بندی فصل دوم........................................................ 96

فصل سوم: وقوع نقل به ‌معنا در احادیث شیعه......................... 99

مقدمه....................................................................... 99

3.‌ 1. گفتار اول: چگونگی بیان، ثبت و انتقال احادیث شیعه............. 99

3.‌ 1. 1. چگونگی بیان احادیث توسط معصومان.................. 99

3.‌ 1. 2. چگونگی ثبت احادیث توسط راویان....................... 101

3.‌ 1. 3. چگونگی انتقال احادیث توسط راویان..................... 107

3.‌ 2. گفتار دوم: نمونه‌هایی از روایات نقل به‌معنا شده در منابع شیعی؛ 108

3.‌ 2. 1. نمونه‌هایی از احادیث نقل به معنا شده به عقیده برخی عالمان 109

3.‌ 2. 2. نمونه‌هایی از احادیث نقل به معنا شده..................... 111

3.‌ 2. 3. عوامل وقوع نقل به‌معنا.................................... 120

3.‌ 3. گفتار سوم: شیوع نقل به‌معنا در احادیث شیعه................... 121

3.‌ 3. 1. قائلان به شیوع نقل به‌معنا................................. 121

3.‌ 3. 2. شواهد شیوع نقل به‌معنا.................................... 122

3. 4. گفتار چهارم: مقتضای اصل عملی در مسئله..................... 126

جمع‌بندی فصل سوم...................................................... 127

فصل چهارم: آثار نقل به‌معنا بر استنباط.............................. 129

مقدمه..................................................................... 129

4.‌ 1. گفتار اوّل: تأثیر بر علم اصول فقه................................ 130

4. 1. 1. بحث استصحاب............................................ 130

4. 1. 1. 1. حجّیت الفاظ روایات استصحاب...................... 130

4.‌ 1. 1. 2. تشخیص استصحاب تعلیقی........................... 131

4.‌ 1. 1. 3. تشخیص استصحاب موضوع اتصافی و مرکّب..... 131

4.‌ 1. 1. 4. شناخت معروض مستصحب بنا بر مبنای «لسان دلیل» 132

4. 1. 2. بحث علاج تعارض ادله................................... 133

4. 1. 2. 1. تعارض أظهر و ظاهر................................ 133

4. 1. 2. 1. 1. تعارض منطوق و مفهوم........................ 135

4. 1. 2. 1. 2. تعارض عام و مطلق............................ 136

4. 1. 2. 2. تعارض استصحابین.................................. 137

4. 1. 2. 3. تعارض روایت منقول به‌لفظ و روایت منقول به‌معنا 139

4. 1. 2. 4. تعارض دو روایتی که راوی یکی أفقه است......... 140

4.‌ 1. 3. بحث تبعیت مدلول التزامی‌از مطابقی..................... 142

4.‌ 1. 4. بحث لسان آبی از تخصیص............................... 143

4.‌ 2. گفتار دوم: تأثیر بر برخی علوم دیگر............................ 144

4.‌ 2. 1. علم رجال................................................... 144

4.‌ 2. 2. علم درایه................................................... 146

4.‌ 2. 2. 1. بحث اضطراب در متن حدیث........................ 146

4.‌ 2. 2. 2. بحث اختلاف و تعارض بین احادیث................. 147

جمع‌بندی فصل چهارم................................................... 148

نتیجه‌گیری نهایی......................................................... 149

کتاب‌نامه................................................................. 153