فهرست مطالب

پیش‌گفتار..................................................................................... 13

مقدمه.......................................................................................... 15

درس اول: جهاد ابتدایی؛ ماهیت و اهداف/ 17

درآمد.......................................................................................... 18

ماهیت جهاد ابتدایی......................................................................... 18

مشروعیت استقلالی جهاد ابتدایی........................................................ 19

انکار ارجاعی جهاد ابتدایی به جهاد دفاعی............................................ 20

انکار بنیادی جهاد ابتدایی.................................................................. 23

اهداف جهاد ابتدایی......................................................................... 25

جهاد ابتدایی در قرآن....................................................................... 25

جهاد ابتدایی در روایات.................................................................... 26

چکیده......................................................................................... 27

پرسش و پژوهش............................................................................ 28

درس دوم: اهمیت جهاد ابتدایی در اندیشه فقهاء/ 29

درآمد.......................................................................................... 30

اقوال فقیهان اماميه.......................................................................... 30

وجوب کفایی جهاد ابتدایی........................................................... 30

رکنیت و ضروری بودن جهاد ابتدایی............................................. 36

اقوال فقیهان اهل سنت...................................................................... 37

چکیده......................................................................................... 39

پرسش و پژوهش............................................................................ 40

درس سوم: ‌مراحل تشریع جهاد ابتدایی در قرآن/ 41

درآمد.......................................................................................... 42

مراحل تشریع جهاد ابتدایی................................................................ 42

مرحله ممنوعیت جهاد ابتدایی....................................................... 43

مرحله مشروعیت جهاد ابتدایی..................................................... 44

مرحله وجوب قتال با خصوص مشرکان مکه................................... 44

مرحله مشروعیت قتال با اهل کتاب................................................ 45

مرحله وجوب جهاد با عموم مشرکان در هر مکان و زمان.................. 46

مرحله مشروعیت قتال با مطلق کافران........................................... 46

متمم مراحل چهارگانه دوران مشروعیت جهاد ابتدایی.................... 47

مرحله وجوب اقامه جهاد............................................................. 47

مرحله ترغیب بر شرکت در جهاد................................................. 47

مرحله وجوب کفایی مهاجرت مومنان برای جهاد و دین شناسی............ 48

برآیندهای قرآنی وجوب جهاد............................................................. 48

سعادت بشر در گرو اقامه دین...................................................... 49

حقوق بشر در گرو اقامه دین........................................................ 49

اقامه دین مستلزم دفاع از دین....................................................... 50

حیات بشر درگرو دفاع از دین...................................................... 50

تحقق استخلاف خلیفه الهی در گرو دفاع از دین................................ 51

چکیده......................................................................................... 51

پرسش و پژوهش............................................................................ 52

درس چهارم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 55

درآمد.......................................................................................... 56

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 190 بقره.............................................. 56

فراز )وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ(........................................................... 57

فراز )الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ(................................................................. 57

قرینه نخست؛ اطلاق فراز )وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ(...................... 62

قرینه دوم؛ منطوق فراز )وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّى يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ( 62

فراز )وَلَا تَعْتَدُوا(...................................................................... 64

چکیده......................................................................................... 64

پرسش و پژوهش............................................................................ 66

درس پنجم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 67

درآمد.......................................................................................... 68

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 191 بقره.............................................. 68

فراز )وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ(...................................................... 68

ضمیر )هُم( در )وَ اقْتُلُوهُمْ(..................................................... 68

تحدید قتال در )حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ(................................................. 69

نوع قتال در )حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ(................................................... 69

فراز )وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ(............................................. 70

فراز )وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنْ الْقَتْلِ(.......................................................... 70

معنای )الْقَتْلِ(....................................................................... 70

معنای کلمه )الْفِتْنَةُ(............................................................... 71

فراز )وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ( 74

چکیده......................................................................................... 76

پرسش و پژوهش............................................................................ 78

درس ششم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 79

درآمد.......................................................................................... 80

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 193 بقره.............................................. 80

فراز )وَقَاتِلُوهُمْ(........................................................................ 80

فراز )حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ(............................................................. 80

فراز )وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ(................................................................ 81

فراز )فَإِنْ انتَهَوْا(....................................................................... 84

فراز )فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ(................................................ 85

چکیده......................................................................................... 87

پرسش و پژوهش............................................................................ 89

درس هفتم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 91

درآمد.......................................................................................... 92

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 216 بقره.............................................. 92

فراز )كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ(.............................................................. 93

قرینه نخست؛ معنای «کتب»................................................... 93

قرینه دوم؛ معنای «قتال»....................................................... 94

فراز )وَهُوَ كُرْه لَكُمْ(................................................................... 95

فراز )وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ(.................................................... 99

چکیده....................................................................................... 100

پرسش و پژوهش.......................................................................... 101

درس هشتم‌: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 103

درآمد........................................................................................ 104

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 39 انفال.............................................. 104

فراز )حَتَّى‌ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ‌(........................................................... 105

موید روایی نخست؛ روایت زرارة از امام صادق7.................... 105

موید روایی دوم؛ روایت محمدبن مسلم از امام باقر7.................. 106

ترخیص موقت حکم فعلی وجوب جهاد ابتدایی........................... 108

ترخیص اقتضایی حکم اولی وجوب جهاد ابتدایی........................ 109

ترخیص تعلیلی حکم وجوب جهاد ابتدایی.................................. 110

فراز )وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ للَّهِ(......................................................... 111

چکیده....................................................................................... 112

پرسش و پژوهش.......................................................................... 113

درس نهم‌: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 115

درآمد........................................................................................ 116

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 55 نور............................................... 116

فراز )يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً(............................................ 117

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 41 حج............................................... 119

فراز )الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ(.............................................. 119

فراز )أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ».. 119

چکیده....................................................................................... 121

پرسش و پژوهش.......................................................................... 122

درس دهم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 123

درآمد........................................................................................ 124

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 71 نساء.............................................. 124

فراز «خُذُوا حِذْرَكُمْ»................................................................ 124

معنای کلمه «حِذْرَ»............................................................ 124

فراز )فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعًا(............................................. 129

چکیده....................................................................................... 132

پرسش و پژوهش.......................................................................... 134

درس یازدهم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 135

درآمد........................................................................................ 136

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 74 نساء.............................................. 136

فراز «فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ»....................................................... 136

فراز )الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ(....................................... 137

دلیل اول؛ وجود شواهد قرآنی................................................ 138

دلیل دوم؛ استلزام لغویت دستور به قتال.................................... 140

نکته..................................................................................... 140

فراز )وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً(.. 142

چکیده....................................................................................... 144

پرسش و پژوهش.......................................................................... 145

درس دوازدهم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 147

درآمد........................................................................................ 148

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 75 نساء.............................................. 148

فراز ) وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ(.......................................... 149

تمایز در بیان حکم الهی، دال بر وجوب جهاد ابتدایی................... 149

توبیخ الهی دال بر وجوب جهاد ابتدایی..................................... 150

توبیخ بی‌غیرتی و بی‌تعصبی سست عنصران، دال بر جهاد ابتدایی.. 151

فراز )وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ(............................ 152

فراز )الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ(............................... 155

چکیده....................................................................................... 156

پرسش و پژوهش.......................................................................... 157

درس سیزدهم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 159

درآمد........................................................................................ 160

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 84 نساء.............................................. 160

فراز )فقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ(.................................... 161

شاهد اول: روایت سلیمان بن خالد از امام صادق7..................... 161

شاهد دوم: روایت مرازم بن حکیم از امام صادق7.................... 163

نکته: جهاد ابتدایی متوجه شخص یا منصب رسول خدا6............ 164

فراز  )عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا(.................................... 166

فراز )وَاللَّهُ أَشَدُّ بَأْساً وَأَشَدُّ تَنكِيلاً(................................................. 168

چکیده....................................................................................... 168

پرسش و پژوهش.......................................................................... 169

درس چهاردهم: مشروعیت جهاد ابتدایی در قرآن/ 171

درآمد........................................................................................ 172

مشروعیت جهاد ابتدایی در آیه 5 توبه................................................ 172

فراز )فَإِذَا انسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ(................................................... 172

فراز )فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ(............................................................ 174

)اِقْتُلُوا( دال ݣݣݣݣبر ݣݣݣوجوب ݣݣݣݣیا ݣݣݣݣبر ݣݣݣݣݣݣجواز ݣݣݣݣقتلݥ  174

عمومیت یا اختصاص فراز )الْمُشْرِكِينَ(................................... 176

فراز )وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ...(...................... 178

چکیده....................................................................................... 180

پرسش و پژوهش.......................................................................... 181

درس پانزدهم: آیات معارض با مشروعیت جهاد ابتدایی/ 183

درآمد........................................................................................ 184

تعارض آیات القاء سلم با مشروعیت جهاد ابتدایی.................................. 184

کیفیت استدلال............................................................................. 185

انکار نسبت اطلاق و تقیید به سبب اختلاف موضوعی.................... 187

انکار نسبت اطلاق و تقیید با مشروعیت تدریجی قتال..................... 189

چکیده....................................................................................... 192

پرسش و پژوهش.......................................................................... 194

درس شانزدهم: آیات معارض با مشروعیت جهاد ابتدایی/ 195

درآمد........................................................................................ 196

تعارض آیات نفی اکراه با مشروعیت جهاد ابتدایی................................. 196

کیفیت استدلال............................................................................. 197

انکار تعارض ظاهری............................................................ 197

اِخبار بر نفی اکراه در فرامین قلبی............................................ 198

اِخبار بر نفی اکراه در مضامین خیر........................................... 199

اِخبار بر نفی اکراه در قوانین دینی............................................. 200

چکیده....................................................................................... 204

پرسش و پژوهش.......................................................................... 205

منابع........................................................................................ 207